... สวัสดีครับ ท่านผู้ปฏิบัติธรรม ในหมวดนี้ของเว็บไซต์ธรรมะไทย จะนำเสนอภาคปฏิบัติของการศึกษาธรรมะของพระพุทธองค์ ดังที่กล่าวว่า เริ่มต้น ปริยัติ คือการเรียนรู้ ไปสู่ ปฏิบัติ คือการนำความรู้นั้นมาปฏิบัติ และปฏิเวธ คือการเข้าใจรู้แจ้งแทงตลอดในธรรม ที่ได้เรียนรู้และปฏิบัติตามนั้น

... ขั้นตอนในการปฏิบัติธรรมในทางพระพุทธศาสนา ขั้นแรก คือการปฏิบัติสมาธิ หรือการทำสมาธิ (ความมีใจตั้งมั่น, ความตั้งมั่นแห่งจิต, การทำให้ใจสงบแน่วแน่ ไม่ฟุ้งซ่าน, การมีจิตกำหนดแน่วแน่อยู่ในสิ่งใด สิ่งหนึ่งโดยเฉพาะ ) หลังจากที่ปฏิบัติสมาธิจนเจนจบเชี่ยวชาญดีแล้ว จึงนำไปสู่ขั้นตอนต่อไปที่ที่เรียกว่า วิปัสสนา (ความเห็นแจ้ง คือเห็นตรงต่อความเป็นจริงของสภาวธรรม; ปัญญาที่เห็นไตรลักษณ์อันให้ถอนความหลงผิดรู้ผิดในสังขารเสียได้, การฝึกอบรมปัญญาให้เกิดความเห็นแจ้งรู้ชัดภาวะของสิ่งทั้งหลายตามที่มันเป็นของมันเอง ) หรือที่เรียกว่า ภาวนา

( ภาวนา การทำให้มีขึ้นเป็นขึ้น, การทำให้เกิดขึ้น, การเจริญ, การบำเพ็ญ
     1. การฝึกอบรม ตามหลักพระพุทธศาสนา มี ๒ อย่างคือ
          ๑. สมถภาวนา ฝึกอบรมจิตให้เกิดความสงบ (สมาธิ)
          ๒. วิปัสสนาภาวนา ฝึกอบรมปัญญาให้เกิดความรู้เข้าใจตามเป็นจริง, อีกนัยหนึ่ง จัดเป็น ๒ เหมือนกันคือ ๑. จิตตภาวนา การฝึกอบรมจิตใจให้เจริญงอกงามด้วยคุณธรรม มีความเข้มแข็งมั่นคง เบิกบาน สงบสุขผ่องใสพร้อมด้วยความเพียร สติ และสมาธิ ๒. ปัญญาภาวนา การฝึกอบรมเจริญปัญญา ให้รู้เท่าทันเข้าใจสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง จนมีจิตใจเป็นอิสระไม่ถูกครอบงำด้วยกิเลสและความทุกข์
     2. การเจริญสมถกรรมฐานเพื่อให้เกิดสมาธิมี ๓ ขั้น คือ
          ๑. บริกรรมภาวนา ภาวนาขั้นตระเตรียม คือ กำหนดอารมณ์กรรมฐาน
          ๒. อุปจารภาวนา ภาวนาขั้นจวนเจียน คือ เกิดอุปจารสมาธิ
          ๓. อัปปนาภาวนา ภาวนาขั้นแน่วแน่ คือ เกิดอัปปนาสมาธิเข้าถึงฌาณ )

( ฌาน การเพ่งอารมณ์จนใจแน่วแน่เป็นอัปปนาสมาธิ, ภาวะจิตสงบประณีต ซึ่งมีสมาธิเป็นองค์ธรรมหลัก )

( อัปปนาสมาธิ สมาธิแน่วแน่, จิตตั้งมั่นสนิท เป็นสมาธิในฌาน )

( วิปัสสนาญาณ ญาณที่นับเข้าในวิปัสสนาหรือญาณที่จัดเป็นวิปัสสนามี ๙ อย่าง คือ
     ๑. อุทยัพพยานุปัสสนาญาณ ญาณตามเห็นความเกิดและความดับแห่งนามรูป
     ๒. ภังคานุปัสสนาญาณ ญาณตามเห็นจำเพาะความดับเด่นขึ้นมา
     ๓. ภยตูปัฏฐานญาณ ญาณอันมองเห็นสังขารปรากฏเป็นของน่ากลัว
     ๔. อาทีนวานุปัสสนาญาณ ญาณคำนึงเห็นโทษ
     ๕. นิพพิทานุปัสสนาญาณ ญาณคำนึงเห็นด้วยความหน่าย
     ๖. มุจจิตุกัมยตาญาณ ญาณหยั่งรู้อันให้ใคร่จะพ้นไปเสีย
     ๗. ปฏิสังขานุปัสสนาญาณ ญาณอันพิจารณาทบทวนเพื่อจะหาทาง
     ๘. สังขารุเปกขาญาณ ญาณอันเป็นไปโดย ความเป็นกลางต่อสังขาร
     ๙. สัจจานุโลมิกญาณ ญาณเป็นไปโดยควรแก่การหยั่งรู้อริยสัจจ์ )

( ญาณ ความรู้, ปรีชาหยั่งรู้, ปรีชากำหนดรู้; )

ในขั้นแรกเรามาศึกษาวิธีการปฏิบัติสมาธิและความรู้เกี่ยวกับสมาธิและวิธีปฏิบัติสมาธิ ดังหัวข้อต่อไปนี้... หลักการทำสมาธิเบื้องต้น สมาธิ 40 วิธี พุทธานุสติ อานาปานสติ จริต 6 นิวรณ์ 5 และวิธีแก้ไข กรรมฐานสำหรับแต่ละจริต สมาธิเบื้อต้น อานาปานัสสติ สำหรับคนทั่วไปอย่างง่าย (พุทธทาสภิกขุ)

วิธีทำสมาธิเบื้องต้น โดย ท่านพุทธทาสภิกขุ กรรมฐาน ๔๐ โดย พระพรหมคุณาภรณ์(ป.อ. ปยุตฺโต) อานาปาณสติ ตอนที่ ๑ โดย พระอาจารย์สมภพ โชติปญฺโญ อานาปาณสติ ตอนที่ ๒ โดย พระอาจารย์สมภพ โชติปญฺโญ

Q&A : คำถาม-คำตอบ ที่เกี่ยวกับการทำสมาธิ นั่งแล้วตัวสั่นและขาขยับได้เอง นั่งสมาธิแล้วเกิดปิติ นั่งสมาธิแล้วเกิดความอยากได้ นั่งสมาธิแล้วฟุ้งซ่าน การออกจากสมาธิกลางคัน นั่งสมาธิแล้วเหมือนแขนขาหายไป สมาธิและกิเลส

ขออนุโมทนาทุกๆ ท่านที่ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบแล้ว มาถึงหมวดนี้มีหัวข้อให้ท่านทั้งหลายได้พิจารณา ดังต่อไปนี้... วิปัสสนาคืออะไร ฐานสำหรับเจริญวิปัสสนา การเจริญวิปัสสนาในชีวิตประจำวัน ทุกข์เกิดจากอะไร กิเลสเกิดจากอะไร กิเลสดังได้อย่างไร ข้อควรจำสำหรับผู้ต้องการพ้นทุกข์  พุทธพจน์เกี่ยวกับวิปัสสนา  สัญโยชน์ 10  อริยบุคคล 8 ประเภท  อานาปานสติสูตร  มหาสติปัฏฐานสูตร  อริยบุคคล7ประเภท(ตามการบรรลุ)  การเจริญสัญญา 10 ประการ ทุกขเวทนากับทุกข์ในไตรลักษณ์ โทษของกาม   ศีลเป็นฐานของอริยมรรค สุญญตาแนวเถรวาท ธรรมชาติของชีวิต   ดอกไม้อริยะ  อย่าทำวิปัสสนา-เพื่อหวังเกิดเป็นอะไร สมัยพุทธกาลมีผู้เข้าใจผิดเรื่องมรรคผล ทำไมไม่พูดถึงวิปัสสนาญาณ

	การใช้อาณาปาณสติโยงเข้าสู่สติปัฏฐานสี่ ลำดับการปฏิบัติในอาณาปาณสติสูตร (๑๖ ขั้น) ลำดับการปฏิบัติ หมวดที่ ๑ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมวดที่ ๒ เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมวดที่ ๓ จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมวดที่ ๔ ธรรมมานุปุสสนาสติปัฏฐาน ความสำเร็จของการปฏิบัติ (โพชฌงค์ ๗)
	ที่มา : http://www.dhammathai.org/sounds/pa_payutto/jit.php

Q&A : คำถาม-คำตอบ ที่เกี่ยวกับการเจริญวิปัสสนา อาจารย์และศีลจำเป็นหรือไม่ พิจารณาแล้วไม่เกิดปัญญาเสียที  อริยบุคคลที่ต้องรีบบวช  รูปนามกำลังแสดงธรรมชาติให้เห็น โพชฌงค์ 7  โยนิโสมนสิการ การฝึกสติในชีวิตประจำวัน

	การเจริญวิปัสสนา โดย พระอาจารย์อิทธิธโร ภิกขุ
	ตอนที่ ๑ การเจริญวิปัสสนาสู่อารมณ์พระโสดาบัน ตอนที่ ๒ ปัญญาวิมุติหรืออิทธิบาท ๔ จากการเข้าญาณ ตอนที่ ๓ อิทธิบาท ๔ จากการเข้าฌาณสมาบัติ ๘ (จิตกรีฑา ๑) ตอนที่ ๔ อิทธิบาท ๔ จากการเข้าฌาณสมาบัติ ๘ (จิตกรีฑา ๒) ตอนที่ ๕ เจโตวิมุติ (สัญญาเวทยิตนิโรธสมาบัติ)