อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ ผู้ใดอยากได้ประโยชน์โดยมิใช่อุบาย ผู้นั้นย่อมลำบาก พุทธสุภาษิต เอกนิบาตชาดก ๏ พุทธสุภาษิตที่ว่า "อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ" มีความหมายที่ลึกซึ้งและทันสมัยเสมอ โดยสามารถแยกอธิบายเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนดังนี้ครับ 1. อธิบายความหมายตามตัวอักษร * อนุปาเยน: โดยวิธีที่ไม่ถูกต้อง, โดยไม่มีอุบาย (แผนการ), หรือใช้วิธีที่ผิดธรรมชาติต่อสิ่งที่ทำ * โย อตฺถํ อิจฺฉติ: ผู้ที่ต้องการประโยชน์, ผู้ที่ปรารถนาความสำเร็จ * โส วิหญฺญติ: ผู้นั้นย่อมลำบาก, ย่อมพบกับความเหนื่อยยาก หรือความล้มเหลว แปลสรุป: หากเราต้องการความสำเร็จหรือผลประโยชน์ แต่เลือกใช้วิธีการที่ไม่เหมาะสม ไม่มีการวางแผน หรือทำผิดขั้นตอน เราจะต้องเหนื่อยเปล่าและประสบกับความลำบากในที่สุด --- 2. ขยายความเชิงคำสอน (The Philosophy) พุทธสุภาษิตนี้เน้นเรื่อง "ความฉลาดในอุบาย" (โกศล) หรือการมี "Strategic Thinking" นั่นเองครับ * ความขยันอย่างเดียวไม่พอ: การทำงานหนักแต่ขาดการวางแผนที่ถูกต้อง (Wrong Strategy) เปรียบเหมือนการพยายามคั้นน้ำมันจากทราย ต่อให้พยายามมากแค่ไหนก็ไม่มีทางได้น้ำมัน * เหตุและผลต้องตรงกัน: ตามหลักพุทธศาสนา ผลจะเกิดขึ้นได้ต้องมาจาก "เหตุ" ที่ตรงกัน หากอยากได้ผลมะม่วงแต่ปลูกต้นพริก (ใช้วิธีที่ผิด) ก็ไม่มีทางได้ผลตามที่หวัง * ความลำบากที่เปล่าประโยชน์: การ "ลำบาก" ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงความเหนื่อยจากการทำงานทั่วไป แต่หมายถึงความทุกข์ใจและความสูญเสียที่เกิดจากการทำเรื่องที่ฝืนกฎเกณฑ์หรือขาดความรู้ --- 3. การประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน | สถานการณ์ | การทำโดย "มิใช่อุบาย" (ผิดวิธี) | การทำโดย "มีอุบาย" (ถูกวิธี) | การทำงาน | สุ่มทำไปเรื่อยๆ ไม่มีแผนงาน ไม่ประเมินความเสี่ยง | วางแผน ลำดับความสำคัญ และใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสม | การเรียน | อ่านหนังสือแบบหามรุ่งหามค่ำแต่ไม่จับประเด็น | สรุปเนื้อหา ทำความเข้าใจโครงสร้าง และพักผ่อนให้เพียงพอ | การแก้ปัญหา | ใช้อารมณ์ตัดสิน หรือหนีปัญหา | วิเคราะห์สาเหตุของปัญหาและแก้ที่ต้นตอ --- บทสรุป พุทธสุภาษิตนี้สอนให้เราเป็น "คนฉลาดทำงาน" ไม่ใช่แค่ "คนขยันทำงาน" เพียงอย่างเดียว ความสำเร็จไม่ได้ขึ้นอยู่กับความต้องการ (กิเลส) แต่ขึ้นอยู่กับ วิธีการ (Methodology) ที่ถูกต้องและสอดคล้องกับเป้าหมายครับ "อย่าเพียงแค่ทำงานหนัก แต่จงทำงานให้ฉลาดด้วยการวางแผนที่ถูกต้อง" --- สถานการณ์,"การทำโดย ""มิใช่อุบาย"" (ผิดวิธี)","การทำโดย ""มีอุบาย"" (ถูกวิธี)" การทำงาน,สุ่มทำไปเรื่อยๆ ไม่มีแผนงาน ไม่ประเมินความเสี่ยง,วางแผน ลำดับความสำคัญ และใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสม การเรียน,อ่านหนังสือแบบหามรุ่งหามค่ำแต่ไม่จับประเด็น,สรุปเนื้อหา ทำความเข้าใจโครงสร้าง และพักผ่อนให้เพียงพอ การแก้ปัญหา,ใช้อารมณ์ตัดสิน หรือหนีปัญหา,วิเคราะห์สาเหตุของปัญหาและแก้ที่ต้นตอ ๛