ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยีรติ อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา คนทอดทิ้งกิจที่ควรทำ ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ เมื่อเขาถือตัวประมาท อาสวะย่อมเจริญ
○ พุทธสุภาษิต
ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยีรติ
อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา
คนทอดทิ้งกิจที่ควรทำ ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ เมื่อเขาถือตัวประมาท อาสวะย่อมเจริญ
• คำอ่านบาลี
ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ
อ่านว่า ยัน-หิ กิด-จะง ตะ-ทะ-ปะ-วิด-ถัง (หรือแบบออกเสียงตามอักขระบาลีแท้: ยัน-หิ กิด-จะง ตะ-ทะ-ปะ-วิด-ทัง)
อกิจฺจํ ปน กยีรติ
อ่านว่า อะ-กิด-จะง ปะ-นะ กะ-ยี-ระ-ติ
อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ
อ่านว่า อุน-นะ-ลา-นัง ปะ-มัด-ตา-นัง (หรือ อุน-นะ-ระ-ลา-นัง / อุน-นะ-ฬา-นัง ตามสำเนียงบาลีไทย)
เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา
อ่านว่า เต-สัง วัด-ทัน-ติ อา-สะ-วา
• อธิบายความหมายและแง่คิดเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้อยู่ใน ขุททกนิกาย ธรรมบท (อัปปมาทวรรค) สะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่าง ความประมาท-ความถือตัว กับ การวางลำดับความสำคัญของชีวิต
กิจที่ควรทำ (กิจจัง)
หมายถึง สิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่น เป็นหน้าที่รับผิดชอบที่เหมาะสมกับฐานะและวัย รวมถึงการฝึกฝนพัฒนาตนให้มีศีล สมาธิ ปัญญา และการลดละกิเลส เช่น การทำงานตามหน้าที่ การศึกษาเล่าเรียน การดูแลครอบครัว การทำทาน รักษาศีล เจริญภาวนา
ทอดทิ้ง (อปวิทธัง)
คือ การละเลย ปล่อยปละละเลย หรือโยนทิ้งสิ่งที่ควรทำไปอย่างไม่ใยดี ทั้งที่รู้ว่าสิ่งนั้นสำคัญหรือเป็นหน้าที่ของตน
กิจที่ไม่ควรทำ (อกิจจัง)
หมายถึง สิ่งที่ไร้ประโยชน์ เสียเวลา หรือเป็นโทษ เช่น การมัวเมาอบายมุข การนินทา การทะเลาะวิวาท การฟุ้งซ่าน การหมกมุ่นกับเรื่องที่ไม่เกิดความเจริญทางปัญญาหรือหน้าที่การงาน
ถือตัวและประมาท (อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ)
อุนฺนฬ (ถือตัว / ฟุ้งซ่าน / หยิ่งผยอง) มักทำให้มองข้ามคำเตือนหรือหลักเหตุผล คิดว่าตนเก่ง ตนแน่ หรือทำอะไรก็ได้ตามใจ
ปมตฺต (ประมาท) คือ การขาดสติ ไม่สำรวมระวัง คิดว่ายังมีเวลาเหลือเฟือ หรือคิดว่าผลร้ายยังไม่เกิดกับตนในทันที
อาสวะย่อมเจริญ (วฑฺฒนฺติ อาสวา)อาสวะ คือ กิเลสที่หมักดองอยู่ในจิตใจ (เช่น กามาสวะ ภวาสวะ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ) เมื่อคนเราปล่อยใจตามความถือตัวและความประมาท ละเลยสิ่งที่ดีงามแล้วหันไปทำสิ่งที่ไม่ควรทำ กิเลสและความเสื่อมย่อมสะสมพอกพูนขึ้นในใจ ทำให้หลงทางและสร้างปัญหาให้ชีวิตตามมาได้ง่ายขึ้น
• สรุป
ทำผิดที่และขาดสติ = กิเลสและปัญหาเพิ่มพูน
คนที่หยิ่งผยองและใช้ชีวิตอย่างประมาท มักเลือกทำเรื่องที่ไม่เกิดประโยชน์หรือเป็นโทษ พร้อมกับทิ้งหน้าที่หรือสิ่งดีงามที่ควรทำ ทำให้กิเลสและความเสื่อมในใจยิ่งเจริญงอกงาม การมี สติ และรู้จักแยกแยะว่า อะไรควรทำก่อน อะไรไม่ควรทำ จึงเป็นเกราะป้องกันชีวิตที่สำคัญมาก
๛