14 หมวดพระพุทธเจ้า - THE ENLIGHTENED ONE


๑. ยสฺส ชิตํ นาวชียติ 
ชิตมสฺส โน ยาติ โกจิ โลเก 
ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ 
อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ ฯ ๑๗๙ ฯ


พระพุทธเจ้าพระองค์ใด 
ทรงชนะกิเลสได้เด็ดขาด 
กิเลสที่ทรงชนะแล้วไม่ติดตามพระองค์ไปอีก 
พระพุทธเจ้าองค์นั้น 
ทรงมีพระสัพพัญญุตญาณหาที่สุดมิได้ 
ไม่ไปตามทางของกิเลสแล้ว 
พวกเธอจะนำท่านไปตามทางไหนเล่า


Whose conquest is not turned into defeat, 
Whom not even a bit of conquered passion follows- 
That trackless Buddha of infinite range, 
By which way will you lead him?



๒. ยสฺส ชาลินี วิสตฺติกา 
ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ เนตเว 
ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ 
อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ ฯ ๑๘๐ ฯ


พระพุทธเจ้าพระองค์ใด 
ไม่มีตัณหาดังตาข่าย อันมีพิษสงร้ายกาจ 
พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น 
ทรงมีพระสัพพัญญุตญาณหาที่สุดมิได้ 
ไม่ไปตามทางของกิเลสแล้ว 
พวกเธอจะนำท่านไปตามทางไหนเล่า

Whom no entangling and poisonous 
Passions can lead astray- 
That trackless Buddha of infinite range, 
By which way will you lead him?



๓. เย ฌานปฺปสุตา ธีรา 
เนกฺขมฺมูปสเม รตา 
เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ 
สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ ฯ ๑๘๑ ฯ


เหล่าเทวดาย่อมรักธีรชน 
ผู้ขวนขวายในกรรมฐาน 
ยินดีในนิพพานอันสงบ 
มีสติและรู้แจ้งจบสัจธรรม


Absorbed in meditation pratice, 
Delighting in the peace of Nibbana 
Mindful, wise and fully enlightened- 
Such men even the gods hold dear.



๔. กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ 
กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ 
กิจฺฉํ สทฺธมฺมสฺสวนํ 
กิจฺโฉ พุทฺธานมุปฺปาโท ฯ ๑๘๒ ฯ


ยาก ที่ได้เกิดมาเป็นมนุษย์ 
ยาก ที่ชีวิตสัตว์อยู่สบาย 
ยาก ที่จะได้ฟังธรรมของสัตบุรุษ 
ยาก ที่พระสัมพุทธจะอุบัติมา


Hard is it to be born as a man, 
Hard is the life of mortals, 
Hard is it to hear the Truth Sublime, 
Hard as well is the Buddha's rise.



๕. สพฺพปาปสฺส อกรณํ 
กุสลสฺสูปสมฺปทา 
สจิตฺตปริโยทปนฺ 
เอตํ พุทฺธาน สาสนํ ฯ ๑๘๓ ฯ


ไม่ทำความชั่วทุกชนิด 
ทำแต่ความดี 
ทำใจให้ผ่องใส 
นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย


Abstention from all evil, 
Cultivation of the wholesome, 
Purification of the heart; 
This is the Message of the Buddhas.



๖. ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา 
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา 
น หิ ปพฺพฃิโต ปรูปฆาตี 
สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต


ขันติคือความอดทน เป็นตบะอย่างยอด 
นิพพาน ท่านผู้รู้กล่าวว่าเป็นยอด 
ผู้ที่ยังทำร้ายผู้อื่นอยู่ ไม่จัดว่าเป็นบรรพชิต 
ผู้ที่ยังเบียดเบียนคนอื่นอยู่ ไม่จัดว่าเป็นสมณะ

Forbearance is the highest ascetic practice, 
'Nibbana is supreme'; say the Buddhas. 
he is not a 'gone forth' who harms another. 
He is not a recluse who molests another.


๗. อนูปวาโท อนูปฆาโต 
ปาฏิโมกฺเข จ สํวโร 
มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ 
ปนฺตญฺจ สยนาสนํ 
อธิจิตฺเต จ อาโยโค 
เอตํ พุทฺธาน สาสนํ ฯ ๑๘๕ ฯ


ไม่ว่าร้ายใคร 
ไม่กระทบกระทั่งใคร 
ระมัดระวังในปาติโมกข์ 
บริโภคพอประมาณ 
อยู่ในสถานสงัด 
ฝึกหัดจิตให้สงบ 
นี้คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย


To speak no ill, 
To do no harm, 
To observe the Rules, 
To be moderate in eating, 
To live in a secluded abode, 
To devote onself to meditation- 
This is the Message of the Buddhas.



๘. น กหาปณวสฺเสน 
ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ 
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา 
อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต ฯ ๑๘๖ ฯ


๙. อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ 
รตึ โส นาธิคจฺฉติ 
ตณฺหกฺขยรโต โหติ 
สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก ฯ ๑๘๗ ฯ


ถึงแม้เงินตราจะไหลมาดังห่าฝน 
ความอยากของคนก็หาอิ่มไม่ 
กามวิสัยทั้งหลายมีความสุขจริงๆน้อย 
เต็มไปด้วยความทุกข์สารพัด 
รู้ชัดดังนี้แล้ว สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 
ย่อมไม่ยินดีในกามารมณ์แม้ที่เป็นทิพย์ 
หากแต่ยินดีในทางสิ้นกิเลสตัณหา

Not in a rain of golden coins 
Is satisfaction to be found. 
' Of little joy, but painful are sensual pleasures'; 
Thus the wise man clearly comprehends. 
Even in the heavenly pleasures 
He finds no satisfaction. 
In the destruction of all desires, 
The Fully Awakened One's disciple delights.



๑๐. พหู เว สรณํ ยนฺติ 
ปพฺพตานิ วนานิ จ 
อารามรุกฺขเจตฺยานิ 
มนุสฺสา ภยตชุชิตา ฯ ๑๘๘ ฯ
 

คนเป็นจำนวนมาก เมื่อภัยมาถึงตัว 
พากันยึดเอาสิ่งต่างๆเป็นที่พึ่ง 
อาทิ ภูเขา ป่าไม้ สวน 
ต้นไม้ และเจดีย์

Many men in their fear 
Betake themselves for a refuge 
To hills, woods, gardens 
Sacred trees and shrines.


๑๑. เนตํ โข สรณํ เขมํ 
เนตํ สรณมุตฺตมํ 
เนตํ สรณมาคมฺม 
สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ ฯ ๑๘๙ ฯ


นั่นมิใช่ที่พึ่งอันปลอดภัย 
นั่นมิใช่ที่พึ่งอันสูงสุด 
อาศัยที่พึ่งชนิดนั้น 
ก็ไม่พ้นทุกข์ทั้งปวงได้

Such a refuge is not secure, 
Such a refuge is not supreme. 
To such a refuge shoulf one go, 
One is not released from all sorrow.



๑๒. โย จ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ 
สงฺฆญฺจ สรณํ คโต 
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ 
สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ ฯ ๑๙๐ ฯ

๑๓. ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ 
ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ 
อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ 
ทุกฺขูปสมคามินํ ฯ ๑๙๑ ฯ


ผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่ง 
ย่อมเห็นอริยสัจด้วยปัญญาชอบ คือ 
ทุกข์, เหตุของทุกข์, ความดับทุกข์ และ 
อริยมรรคมีองค์แปด อันเป็นทางดับทุกข์


He who takes refuge in 
The Buddha, the Dharma and the Sangha 
Sees with wisdom the Four Noble Truths: 
Suffering, 
The Cause of Suffering, 
The Cessation of Suffering, 
The Noble Eightfold Path leading to 
The Cessation of Suffering.



๑๔. เอตํ โข สรณํ เขมํ 
เอตํ สรณมุตฺตมํ 
เอตํ สรณมาคมฺม 
สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ ฯ ๑๙๒ ฯ


นั่นแลคือที่พึ่งอันปลอดภัย 
นั่นคือที่พึ่งอันสูงสุด 
คนเราอาศัยที่พึ่งชนิดนั้น 
ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

Such indeed is a refuge secure, 
Such indeed is a refuge supreme. 
To such a refuge should one go, 
One is released from all sorrow.


๑๕. ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ 
น โส สพฺพตฺถ ชายติ 
ยตฺถ โส ชายตี ธีโร 
ตํ กุลํ สุขเมธติ ฯ ๑๙๓ ฯ


บุรษอาชาไนย หาได้ยาก 
เขาย่อมไม่เกิดในตระกูลทั่วไป 
คนฉลาดเช่นนี้ เกิดในตระกูลใด 
ตระกูลนั้นย่อมเจริญรุ่งเรืองด้วยความสุข


Hard to find is the Man Supreme, 
He is not born everywhere. 
But where such a wise one is born, 
That family thrives happily.


๑๖. สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท 
สุขา สทฺธมฺมเทสนา 
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี 
สมคฺคานํ ตโป สุโข ฯ ๑๙๔ ฯ


การเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าทั้งหลายให้เกิดสุข 
การแสดงพระสัทธรรมให้เกิดสุข 
ความพร้อมเพรียงของหมู่ให้เกิดสุข 
ความพยายามของหมู่ที่พร้อมเพรียงกันให้เกิดสุข


Happy is the birth of the Buddha, 
Happy is the preaching of the Sublime Dharma, 
Happy is the unity of the Sangha, 
Happy is the striving of the united ones.


๑๗. ปูชารเห ปูชยโต 
พุทฺเธ ยทิจ สาวเก 
ปปญฺจสมติกฺกนฺเต 
ติณฺณโสกปรทฺทเว ฯ ๑๙๕ ฯ


๑๘. เต ตาทิเส ปูชยโต 
นิพฺพุเต อกุโตภเย 
น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ
อิเมตฺตมปิ เกนจิ ฯ ๑๙๖ ฯ


ผู้บูชาท่านที่ควรบูชา 
คือพระพุทธเจ้า หรือสาวกของพระพุทธเจ้า 
ผู้ล่วงพ้นกิเลสเครื่องขวางกั้น 
หมดโศกหมดปรเทวนา สงบระงับ 
ปลอดภัยโดยประการทั้งปวง 
ใครๆไม่สามารถจะคำนวณบุญของบุคคลผู้นี้ว่า 
"เขาได้บุญประมาณเท่านี้"

He who venerates those venerable ones, 
Be they the Buddhas or disciples; 
Those who have overcome obstacles 
And gone beyond distress and lamentation, 
Those who are serene and all-secure- 
No one is able to calculate 
His merit as 'such and such'.


ที่มา : หนังสือพุทธวจนในธรรมบท โดย อ.เสถียรพงศ์ วรรณปก

Go to top


จีรัง กรุ๊ป


 ธรรมะไทย