อุปฺปาทวยธมฺมิโน สังขารทั้งหลายมีความเกิดขึ้นแล้วเสื่อมไปเป็นธรรมดา
อุปฺปาทวยธมฺมิโน
สังขารทั้งหลายมีความเกิดขึ้นแล้วเสื่อมไปเป็นธรรมดา
• พุทธสุภาษิต:
อุปฺปาทวยธมฺมิโน สงฺขารา
(มักพบในพระไตรปิฎกเต็มประโยคว่า)
วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ
• คำอ่านบาลี
อุปฺปาทวยธมฺมิโน สงฺขารา
• อ่านว่า
อุบ-ปา-ทะ-วะ-ยะ-ทำ-มิ-โน สัง-ขา-รา
อุปฺปาท = อุบ-ปา-ทะ (ความเกิดขึ้น)
วย = วะ-ยะ (ความเสื่อม ความสลาย)
ธมฺมิโน = ทำ-มิ-โน (มีธรรมดา มีลักษณะเป็น)
สงฺขารา = สัง-ขา-รา (สังขารทั้งหลาย สิ่งที่ถูกปรุงแต่ง)
คำแปล
"สังขารทั้งหลาย มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา"
หรือแปลให้เข้าใจง่ายว่า
"ทุกสิ่งที่เกิดจากเหตุปัจจัย ย่อมเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป ไม่มีสิ่งใดเที่ยงแท้ถาวร"
• อธิบายเพิ่มเติม
คำว่า สังขาร ในที่นี้ มิได้หมายถึงเพียงสังขารในขันธ์ ๕ เท่านั้น แต่หมายถึง
ร่างกาย
จิตใจ
คน สัตว์ สิ่งของ
ความรู้สึก
ความคิด
ชื่อเสียง
ทรัพย์สิน
ความสัมพันธ์
แม้แต่โลกทั้งโลก
ทุกสิ่งที่อาศัยเหตุปัจจัยประกอบกันขึ้นมา ล้วนอยู่ภายใต้กฎเดียวกัน คือ
เกิดขึ้น → เปลี่ยนแปลง → เสื่อม → ดับไป
ไม่มีสิ่งใดสามารถคงอยู่ได้ตลอดกาล
พุทธสุภาษิตนี้เป็นการแสดง กฎไตรลักษณ์ โดยเฉพาะ อนิจจัง (ความไม่เที่ยง) และชี้ให้เห็น ทุกขัง เพราะเมื่อสิ่งทั้งหลายแปรเปลี่ยน จึงไม่อาจยึดถือให้เป็นไปตามใจปรารถนาได้
เมื่อเข้าใจความจริงข้อนี้แล้ว จะทำให้
ลดความยึดติด
ยอมรับความเปลี่ยนแปลง
ไม่หลงมัวเมาในความสุขชั่วคราว
ไม่จมอยู่กับความทุกข์เมื่อเกิดการสูญเสีย
ดำเนินชีวิตด้วยปัญญาและความไม่ประมาท
ที่มา
วลีนี้เป็นส่วนหนึ่งของ พระปัจฉิมโอวาท หรือปัจฉิมพุทธพจน์ที่ พระพุทธเจ้า ตรัสก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพาน โดยข้อความเต็มคือ
วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ
แปลว่า
"สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด"
ข้อความนี้เป็นโอวาทสุดท้ายที่ทรงฝากไว้แก่พุทธบริษัท เพื่อเตือนให้ตระหนักถึงความไม่เที่ยงและเร่งสร้างความดีด้วยความไม่ประมาท
• สรุปข้อคิด
เมื่อรู้ว่าทุกสิ่งเกิดขึ้นแล้วต้องดับไป เราจะไม่หลงยึดติดกับสิ่งที่มี และไม่ทุกข์จนเกินไปกับสิ่งที่สูญเสีย แต่จะใช้ทุกช่วงเวลาที่มีอยู่สร้างคุณงามความดี เพราะชีวิตก็เป็นสังขารที่กำลังเปลี่ยนแปลงอยู่ทุกลมหายใจ
๛
