ปริภูโต มุทุ โหติ อติติกฺโข จ เวรวา อ่อนไปก็ถูกเขาหมิ่น แข็งไปก็มีภัยเวร
• พุทธสุภาษิต •
ปริภูโต มุทุ โหติ อติติกฺโข จ เวรวา
คำอ่านบาลี:
ปะริภูโต มุทุ โหติ อะติติกโข จะ เวระวา
แปล:
“อ่อนไปก็ถูกเขาหมิ่น แข็งไปก็มีภัยเวร”
อธิบายเพิ่มเติม
คำว่า มุทุ หมายถึง อ่อนโยน นุ่มนวล ไม่แข็งกระด้าง หากอ่อนจนขาดความหนักแน่น ไม่กล้าปฏิเสธสิ่งที่ไม่ถูกต้อง หรือยอมคนทุกเรื่อง ก็อาจทำให้ผู้อื่นเห็นว่าเราไม่มีจุดยืนและพากันดูหมิ่นได้
ส่วน อติติกฺข หมายถึง แข็งหรือเข้มเกินไป หากเป็นคนที่ถือความคิดของตนเองอย่างรุนแรง พูดจาแข็งกระด้าง ไม่ยอมผ่อนปรน และพร้อมจะตอบโต้ผู้อื่นอยู่เสมอ ก็อาจก่อให้เกิดความขัดแย้งและเป็นเหตุให้มีผู้คิดเป็นศัตรูหรือเกิดเวรต่อกัน
ดังนั้น หลักธรรมข้อนี้มิได้สอนให้เป็นคนแข็งหรืออ่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่สอนให้รู้จัก “ความพอดี” คือมีความอ่อนโยนควบคู่กับความหนักแน่น
เรื่องที่ควรยอม → รู้จักผ่อนปรน
เรื่องที่ควรยืนหยัด → กล้ารักษาความถูกต้อง
เมื่อถูกกระทบ → ไม่ตอบโต้ด้วยความโกรธ
เมื่อต้องตักเตือน → พูดด้วยเมตตาและเหตุผล
เมื่อมีความขัดแย้ง → หาทางยุติเหตุ ไม่เพิ่มเวร
ข้อคิดสำหรับการดำเนินชีวิต
“อ่อนโยน แต่ไม่อ่อนแอ
หนักแน่น แต่ไม่แข็งกร้าว
มีเมตตา แต่ไม่ปล่อยให้ความไม่ถูกต้องครอบงำ”
การวางตนอย่างพอดีจึงช่วยให้เราอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างสงบ และไม่เป็นเหตุให้เกิดทั้งการถูกเอาเปรียบและการสร้างศัตรูโดยไม่จำเป็น
สรุป
พุทธสุภาษิตนี้สอนว่า การวางตนต้องมีทางสายกลาง อย่าอ่อนจนเสียหลัก และอย่าแข็งจนเกิดศัตรู ควรฝึกตนให้ อ่อนโยนด้วยเมตตา หนักแน่นด้วยปัญญา และรู้จักผ่อนปรนตามกาลเทศะ จึงจะอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างสงบและเป็นสุข.
๛
