วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ ควรเปล่งวาจาที่ดีไม่ให้เกินเวลาไป

• พุทธสุภาษิต •

คำอ่านภาษาบาลี
วา-จัง ปะ-มุน-เจ กุ-สะ-ลัง นา-ติ-เว-ลัง

อธิบายความหมายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้มุ่งเน้นเรื่อง "ความพอดีและกาลเทศะในการพูด" แม้ว่าสิ่งที่เราจะพูดนั้นจะเป็นวาจาที่ดี (กุสลํ) เช่น คำแนะนำตักเตือน คำสอน คำจริง หรือคำพูดที่มีประโยชน์ แต่หากพูด "เกินเวลา" (นาติเวลํ - ไม่เกินขอบเขต/ไม่เกินเวลาอันควร) ก็อาจกลับกลายเป็นโทษได้

การพูดไม่เกินเวลาในที่นี้ ครอบคลุม 3 มิติสำคัญ คือ:

ถูกเวลา (กาลเทศะ): พูดในจังหวะที่ผู้ฟังพร้อมจะรับฟัง หากพูดในขณะที่ผู้ฟังกำลังโกรธ เหนื่อย หรือมีอคติ ต่อให้เป็นคำแนะนำที่ดีที่สุดก็ไม่มีคนฟัง

ถูกปริมาณ (ความพอดี): ไม่พูดพล่ามหรือย้ำซ้ำซากจนกลายเป็นการเซ้าซี้ เพราะจะทำให้ผู้ฟังเกิดความรำคาญและละเลยใจความสำคัญไป

รู้จักหยุด: เมื่ออธิบายเข้าใจตรงกันแล้วควรหยุดพูด การพูดเลยเถิดไปมักนำไปสู่การโอ้อวด หรือการกระทบกระทั่งโดยไม่ตั้งใจ

สรุป
"พูดดีแค่ไหน ถ้าผิดเวลาและไม่รู้จักรวบรัด ก็ไร้ประโยชน์"

สุภาษิตนี้สอนให้เราเป็นผู้มีศิลปะในการสื่อสาร คือ ต้องมีธรรมะทั้งคู่กัน ได้แก่ "พูดคำดี" และ "พูดถูกกาลเทศะ" รู้ว่าเมื่อไหร่ควรพูด เมื่อไหร่ควรหยุด เพื่อให้วาจาที่ดีนั้นเกิดประสิทธิภาพและรักษาความสัมพันธ์ที่ดีไว้ได้
๛