ธมฺเมน วิตฺตเมเสยฺย บุคคลพึงหาเลี้ยงชีพ โดยทางชอบธรรม
• พุทธสุภาษิต
ธมฺเมน วิตฺตเมเสยฺย
บุคคลพึงหาเลี้ยงชีพ โดยทางชอบธรรม
คำอ่านบาลี
ธัม-เม-นะ วิต-ตะ-เม-เสย-ยะ
แปลศัพท์
ธมฺเมน = โดยธรรม, โดยทางชอบธรรม, โดยสุจริต
วิตฺตํ = ทรัพย์, โภคทรัพย์, สิ่งที่ใช้เลี้ยงชีพ
เอเสยฺย = พึงแสวงหา, พึงหา
รวมความว่า
“บุคคลพึงแสวงหาทรัพย์เพื่อเลี้ยงชีพโดยทางที่ชอบธรรม”
○ อธิบายเพิ่มเติม
สุภาษิตนี้สอนให้มนุษย์รู้จัก ประกอบอาชีพและแสวงหาทรัพย์ด้วยความสุจริต เพราะการมีทรัพย์เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิต แต่การได้ทรัพย์นั้นควรเกิดจากความขยัน ความสามารถ และการประกอบกิจการที่ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น
คำว่า “ธมฺเมน” เป็นหัวใจสำคัญของคาถานี้ หมายถึง การแสวงหาทรัพย์โดยทางธรรม เช่น ประกอบสัมมาชีพ ซื่อสัตย์ต่อหน้าที่ ไม่คดโกง ไม่หลอกลวง ไม่เอารัดเอาเปรียบ และไม่ทำอาชีพที่ก่อโทษแก่ผู้อื่น
ในทางพระพุทธศาสนา การมีทรัพย์จึงไม่ใช่สิ่งที่ถูกตำหนิ หากทรัพย์นั้นได้มาโดยสุจริต และนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง ครอบครัว และสังคม การแสวงหาทรัพย์ที่ถูกต้องจึงควรประกอบด้วย ความขยันหมั่นเพียร ความซื่อสัตย์ และความรับผิดชอบ
ในทางตรงกันข้าม หากแสวงหาทรัพย์ด้วยการทุจริต แม้จะได้ทรัพย์มาก แต่ย่อมนำมาซึ่งความเดือดร้อน ความหวาดระแวง และผลเสียทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น
○ ข้อคิดทางธรรม
การดำรงชีวิตที่ดีไม่ใช่เพียง “มีทรัพย์” แต่ต้อง “ได้ทรัพย์มาโดยชอบ” ด้วย เพราะทรัพย์ที่ได้มาด้วยความสุจริตย่อมทำให้ผู้ครอบครองสามารถใช้ทรัพย์นั้นได้อย่างสบายใจ และเป็นพื้นฐานของชีวิตที่มั่นคง
○ สรุป:
พึงขยันทำมาหากิน แต่ต้องหาโดยสุจริต ไม่เบียดเบียน ไม่คดโกง และไม่ทำความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น เพราะทรัพย์ที่ได้มาโดยทางชอบธรรม ย่อมนำความสุขและความสงบมาสู่ชีวิต
๛
