โน เจ อสฺส สกา พุทฺธิ วินโย วา สุสิกฺขิโต วเน อนฺธมหึโสว จเรยฺย พหุโก ชโน ถ้าไม่มีพุทธิปัญญาแลมิได้ศึกษาระเบียบวินัย คนทั้งหลายก็จะดำเนินชีวิตเหมือนดังกระบือบอดในกลางป่า
○ พุทธสุภาษิต:
โน เจ อสฺส สกา พุทฺธิ วินโย วา สุสิกฺขิโต
วเน อนฺธมหึโสว จเรยฺย พหุโก ชโน
ถ้าไม่มีพุทธิปัญญาแลมิได้ศึกษาระเบียบวินัย
คนทั้งหลายก็จะดำเนินชีวิตเหมือนดังกระบือบอดในกลางป่า
คำแปล
“ถ้าไม่มีพุทธิปัญญา และมิได้ศึกษาระเบียบวินัยให้ดีแล้ว คนทั้งหลายก็จะดำเนินชีวิตเหมือนดังควายตาบอดในกลางป่า”
๑. คำอ่านบาลี
บทที่ ๑
โน เจ อัส-สะ สะ-กา พุด-ธิ วิ-นะ-โย วา สุ-สิก-ขิ-โต
บทที่ ๒
วะ-เน อัน-ธะ-มะ-หิง-โส-วะ จะ-เรย-ยะ พะ-หุ-โก ชะ-โน
๒. แปลศัพท์และความหมาย
คำบาลี ความหมาย
โน เจ ถ้าหากว่าไม่มี
อสฺส พึงมี, มีอยู่
สกา พุทฺธิ ปัญญาของตนเอง
วินโย วา หรือระเบียบวินัย
สุสิกฺขิโต ที่ศึกษาไว้ดีแล้ว
วเน ในป่า
อนฺธมหึโสว เหมือนกระบือบอด
จเรยฺย พึงเที่ยวไป, พึงดำเนินชีวิต
พหุโก ชโน คนจำนวนมาก, หมู่ชน
ข้อสังเกต: คำว่า “พุทฺธิ” ในที่นี้หมายถึงปัญญาหรือความคิดไตร่ตรองอย่างถูกต้อง ไม่ได้หมายถึงพระพุทธเจ้า ส่วนคำว่า “วินโย” หมายถึงระเบียบวินัยหรือหลักฝึกฝนที่ช่วยควบคุมความประพฤติ
๓. อธิบายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้สอนให้เห็นว่า มนุษย์จะดำเนินชีวิตได้อย่างถูกต้อง จำเป็นต้องมีทั้งปัญญาและวินัย เพราะสองสิ่งนี้เป็นเครื่องนำทางให้รู้ว่าอะไรควรทำ อะไรไม่ควรทำ และควรปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะเกิดประโยชน์แก่ตนเองและผู้อื่น
พระพุทธศาสนาให้ความสำคัญกับการฝึกฝนตนเอง ไม่ใช่เพียงการมีความรู้มาก แต่ต้องรู้จักนำความรู้นั้นมาใช้ให้ถูกต้องด้วย ผู้มีปัญญาย่อมรู้จักพิจารณาเหตุและผล ส่วนผู้มีวินัยย่อมรู้จักควบคุมกาย วาจา และใจ ไม่ปล่อยให้ความอยาก ความโกรธ หรือความประมาทครอบงำ
การเปรียบคนที่ขาดปัญญาและวินัยกับ กระบือบอดที่เดินอยู่กลางป่า ทำให้เห็นภาพชัดเจนว่า เมื่อมองไม่เห็นทาง ก็อาจเดินหลงทาง ตกหลุม หรือประสบอันตรายได้ง่าย เช่นเดียวกับคนที่ใช้ชีวิตโดยไม่คิดไตร่ตรองและไม่รู้จักควบคุมตนเอง ย่อมมีโอกาสตัดสินใจผิดพลาดและสร้างความเดือดร้อนให้แก่ตนเองและผู้อื่น
อย่างไรก็ตาม การมีปัญญาและวินัยไม่ได้หมายความว่าจะไม่ผิดพลาดเลย แต่ช่วยให้เรารู้จักคิดก่อนทำ รู้จักยอมรับข้อผิดพลาด และปรับปรุงตนเองให้ดีขึ้น
๔. ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
- ในการทำงาน: ผู้มีปัญญารู้จักวางแผนและแก้ปัญหา ส่วนผู้มีวินัยทำงานตรงเวลา รับผิดชอบหน้าที่ และทำงานให้สำเร็จ
- ในการใช้เงิน: ผู้มีปัญญารู้จักแยกแยะความจำเป็นกับความต้องการ ส่วนผู้มีวินัยควบคุมการใช้จ่าย ไม่ก่อหนี้เกินกำลัง
- ในการพูดกับผู้อื่น: ผู้มีปัญญารู้จักคิดถึงผลที่จะเกิดขึ้นจากคำพูด ส่วนผู้มีวินัยระมัดระวังวาจา ไม่พูดตามอารมณ์
- ในการปฏิบัติธรรม: ผู้มีปัญญารู้จักพิจารณาความคิดและอารมณ์ ส่วนผู้มีวินัยหมั่นรักษาศีล เจริญสติ และฝึกฝนตนเองอย่างสม่ำเสมอ
๕. สรุปใจความสำคัญ
พุทธสุภาษิตนี้เตือนใจว่า คนที่ขาดปัญญาและวินัย ย่อมดำเนินชีวิตได้ยาก เพราะไม่มีหลักนำทางและไม่รู้จักควบคุมตนเอง การศึกษาให้เกิดความเข้าใจ ควบคู่กับการฝึกฝนตนให้มีระเบียบวินัย จึงเป็นหนทางช่วยให้ชีวิตดำเนินไปอย่างถูกต้องและมั่นคง
ข้อคิดเตือนใจ: “ปัญญาช่วยให้เห็นทาง วินัยช่วยให้เดินไปตามทาง เมื่อมีทั้งสองอย่าง ชีวิตย่อมมีโอกาสก้าวไปสู่ความเจริญ”
๛
