• พุทธศาสนสุภาษิต •

โกธํ ทเมน อุจฺฉินฺเท
พึงตัดความโกรธด้วยความข่มใจ

○ คำอ่านบาลี

โกธํ ทเมน อุจฺฉินฺเท

โก-ทัง ทะ-เม-นะ อุด-ฉิน-เท

○ แปลความหมายทีละคำ

โกธํ = ความโกรธ
ทเมน = ด้วยการข่มใจ, ด้วยการฝึกตน, ด้วยการควบคุมตนเอง
อุจฺฉินฺเท = พึงตัด, พึงกำจัด, พึงทำให้หมดไป

รวมความว่า
“พึงกำจัดความโกรธด้วยการข่มใจ”
หรือพูดให้เข้าใจง่ายว่า “เมื่อโกรธ ให้รู้จักควบคุมใจ ไม่ปล่อยให้ความโกรธควบคุมเรา”

○ อธิบายเพิ่มเติม

ความโกรธเป็นอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน เมื่อถูกตำหนิ ถูกทำให้ไม่พอใจ หรือไม่ได้ดั่งใจ เราอาจรู้สึกโกรธขึ้นมาอย่างรวดเร็ว

แต่สิ่งสำคัญไม่ใช่การ “ห้ามตัวเองไม่ให้โกรธ” เพราะบางครั้งความโกรธเกิดขึ้นก่อนที่เราจะทันตั้งตัว สิ่งที่ควรฝึกคือ เมื่อรู้ว่าโกรธแล้ว ให้หยุดและควบคุมการกระทำของตนเอง

เช่น เมื่อมีคนพูดไม่ดีกับเรา เราอาจรู้สึกอยากพูดสวนกลับทันที หากพูดตอนที่กำลังโกรธ อาจใช้คำพูดรุนแรงจนทำให้เกิดปัญหาและเสียความสัมพันธ์ได้

แต่ถ้าเรารู้ตัวว่า “ตอนนี้กำลังโกรธ” แล้วหยุดสักครู่ หายใจลึก ๆ ไม่รีบตอบ และค่อย ๆ คิดก่อนพูด ความโกรธก็จะค่อย ๆ ลดลง และเราจะสามารถจัดการกับปัญหาได้อย่างมีเหตุผลมากขึ้น

การข่มใจจึงไม่ได้หมายถึงการเก็บความโกรธไว้จนเครียด แต่หมายถึงการฝึกไม่ให้ความโกรธเป็นผู้สั่งการเรา เราสามารถยอมรับว่าโกรธ แล้วเลือกวิธีตอบสนองที่เหมาะสม

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

เมื่อรู้สึกโกรธ ลองใช้หลักง่าย ๆ 4 ขั้นตอน

รู้ตัว — ยอมรับว่า “ตอนนี้เรากำลังโกรธ”
หยุดก่อน — อย่าเพิ่งพูดหรือทำอะไรด้วยอารมณ์
หายใจและตั้งสติ — ให้เวลาตัวเองสงบลง
ค่อยคิดและค่อยพูด — เลือกวิธีแก้ปัญหาที่ไม่ทำร้ายตนเองและผู้อื่น
ตัวอย่างง่าย ๆ

เพื่อนพูดประชดเราในกลุ่มสนทนา

ถ้าตอบด้วยความโกรธ:
“พูดอะไรของนาย! อย่ามายุ่งกับฉัน!”

เรื่องเล็กอาจกลายเป็นการทะเลาะกันใหญ่

ถ้าข่มใจได้:
หยุดก่อน ไม่ตอบทันที รอให้อารมณ์เย็นลง แล้วค่อยพูดว่า
“เมื่อกี้คำพูดนั้นทำให้เราไม่สบายใจ ถ้ามีอะไรคุยกันตรง ๆ ได้”

ปัญหาอาจยังมีอยู่ แต่เราไม่ได้ปล่อยให้ ความโกรธเป็นคนตัดสินใจแทนเรา

○ สรุป

โกธํ ทเมน อุจฺฉินฺเท สอนว่า เมื่อเกิดความโกรธ เราควรใช้สติและการควบคุมตนเองเพื่อระงับความโกรธ ไม่ปล่อยให้อารมณ์นำไปสู่คำพูดหรือการกระทำที่อาจทำให้เกิดความเสียหาย

ความโกรธเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ คนที่ฝึกตนได้ คือคนที่รู้จักหยุดก่อนที่จะทำตามความโกรธ

“โกรธได้ แต่ไม่จำเป็นต้องทำตามความโกรธ”
“ชนะความโกรธได้ ก็เท่ากับชนะใจของตนเอง”
๛