• พุทธสุภาษิต •

ทาสกกมฺมกรา เหฏฺฐา

อ่านว่า: ทา-สะ-กัม-มะ-กะ-รา เหด-ถา

แปลว่า: “ทาสและกรรมกร เปรียบเหมือนทิศเบื้องล่าง”

🔹 แยกศัพท์บาลี

ทาสก (ทาสกะ) = ทาส, ผู้รับใช้
กมฺมกรา (กัมมะกะรา) = กรรมกร, คนทำงาน, ผู้ทำงานรับจ้าง
เหฏฺฐา (เหด-ถา) = เบื้องล่าง, ด้านล่าง

รวมความหมายว่า “ทาสและกรรมกรเปรียบเสมือนทิศเบื้องล่าง”

🔹 อธิบายเพิ่มเติม

พุทธสุภาษิตนี้ปรากฏในหลัก ทิศ ๖ ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงสอนให้บุคคลรู้จักหน้าที่และความสัมพันธ์ที่ควรปฏิบัติต่อบุคคลรอบตัว

ทิศเบื้องล่าง หมายถึง บุคคลที่อยู่ในฐานะผู้รับใช้หรือผู้ทำงาน ได้แก่ ทาส กรรมกร ลูกจ้าง หรือผู้ใต้บังคับบัญชา

ผู้เป็นนายหรือผู้ว่าจ้างควรปฏิบัติต่อผู้ทำงานด้วยความเป็นธรรม เช่น

มอบหมายงานให้เหมาะสมกับกำลังความสามารถ
ให้ค่าตอบแทนอย่างเหมาะสมและเป็นธรรม
ดูแลสวัสดิการตามสมควร
ไม่ใช้อำนาจกดขี่หรือเอาเปรียบ
ให้เวลาพักผ่อนและวันหยุดตามสมควร
ให้ความเมตตาและเห็นคุณค่าของผู้ร่วมงาน

ส่วนผู้ทำงานก็ควรตอบแทนด้วยความรับผิดชอบ ขยัน ซื่อสัตย์ ทำงานให้เรียบร้อย และรักษาผลประโยชน์ของนายจ้าง

🔹 ข้อคิดสำคัญ

คำว่า “ทิศเบื้องล่าง” ไม่ได้หมายความว่าผู้ทำงานมีคุณค่าต่ำกว่าผู้อื่น แต่เป็นการเปรียบเทียบ ฐานะและหน้าที่ในความสัมพันธ์ทางสังคม เช่นเดียวกับทิศอื่น ๆ ในทิศ ๖

หลักสำคัญคือ นายกับลูกจ้างต่างมีหน้าที่ต่อกัน หากทั้งสองฝ่ายปฏิบัติต่อกันด้วยความยุติธรรม เมตตา และรับผิดชอบ ความสัมพันธ์ในการทำงานก็จะเกิดความสงบและมั่นคง

🔸 สรุปสั้น ๆ

“ทาสกกมฺมกรา เหฏฺฐา” สอนว่า ผู้ใต้บังคับบัญชา ลูกจ้าง และผู้ทำงาน เปรียบเหมือนทิศเบื้องล่างที่นายหรือผู้บังคับบัญชาพึงดูแลด้วยความเป็นธรรมและเมตตา ขณะเดียวกันผู้ทำงานก็ต้องซื่อสัตย์ ขยัน และรับผิดชอบต่อหน้าที่

ใจความสำคัญ:

“นายดูแลลูกน้องด้วยธรรม ลูกน้องทำงานด้วยความซื่อสัตย์ ความสัมพันธ์จึงเกื้อกูลกัน”
๛