○ พุทธสุภาษิต

“โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ” มีความหมายถูกต้องว่า “ฆ่าความโกรธได้ ย่อมอยู่เป็นสุข” และเป็นข้อความที่ใช้ในตำราพุทธศาสนสุภาษิตของไทย

อย่างไรก็ตาม มีข้อควรทราบเกี่ยวกับรูปบาลี คือ ในพระสูตรพบรูป “โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ” ด้วย ซึ่งมีความหมายว่า “ตัดความโกรธเสียแล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข” ทั้งสองรูปมีความหมายสอดคล้องกัน แต่เป็นรูปคำกริยาคนละคำ


1. ตรวจสอบความถูกต้องของบาลี

ใช้ได้ตามรูปบาลีที่นิยมในตำราไทย

โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ

ข้อความนี้เขียนถูกต้องตามรูปที่ใช้ในพุทธศาสนสุภาษิตไทย โดยมีข้อสังเกตว่า ในพระสูตรและฉบับบาลีต่างสำนักพบรูปคำว่า เฉตฺวา (chetvā) แทน ฆตฺวา (ghatvā) ด้วย

- ฆตฺวา มาจากธาตุ หนฺ มีความหมายว่า ฆ่า ทำลาย หรือกำจัด
- เฉตฺวา มีความหมายว่า ตัด ตัดขาด หรือตัดทิ้ง

ทั้งสองรูปสื่อถึงการกำจัดความโกรธให้หมดไปจากจิตใจ


2. คำอ่านบาลี

โก-ธัง ฆัต-วา สุ-ขัง เส-ติ

3. แปลศัพท์และความหมาย

บาลี คำอ่าน ความหมาย
โกธํ โก-ธัง ความโกรธ
ฆตฺวา ฆัต-วา ฆ่าแล้ว, กำจัดแล้ว
สุขํ สุ-ขัง ความสุข, ความสบาย
เสติ เส-ติ นอน, พัก, อยู่

แปลตามศัพท์: บุคคลฆ่าความโกรธได้แล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข

แปลเอาความ: ผู้ที่กำจัดความโกรธออกจากจิตใจได้ ย่อมดำเนินชีวิตอย่างสงบสุข ไม่ต้องเร่าร้อนหรือทุกข์ทรมานเพราะความโกรธ

4. อธิบายเพิ่มเติม

พุทธสุภาษิตบทนี้สอนให้เห็นโทษของความโกรธ และความสำคัญของการฝึกจิตใจให้ปราศจากความโกรธ

ความโกรธเป็นกิเลสที่เกิดขึ้นเมื่อบุคคลประสบกับสิ่งที่ไม่พอใจ ถูกขัดใจ ถูกตำหนิ หรือไม่ได้รับสิ่งที่ตนปรารถนา เมื่อความโกรธเกิดขึ้น หากขาดสติควบคุม ก็อาจทำให้พูดจารุนแรง แสดงกิริยาไม่เหมาะสม หรือกระทำสิ่งที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่ตนเองและผู้อื่น

บางครั้งความโกรธเกิดขึ้นเพียงชั่วขณะ แต่ผลของความโกรธอาจติดตามมาเป็นเวลานาน เช่น ทำให้เสียมิตรภาพ ครอบครัวแตกแยก เสียชื่อเสียง หรือเกิดความรู้สึกผิดภายหลัง

การฆ่าความโกรธในที่นี้ มิได้หมายถึงการทำร้ายบุคคลใด แต่หมายถึงการกำจัดความโกรธออกจากจิตใจ โดยอาศัยสติและปัญญา รู้เท่าทันอารมณ์ ไม่ปล่อยให้ความโกรธครอบงำความคิดและการกระทำ

พระพุทธศาสนาจึงสอนให้เอาความไม่โกรธเข้าชนะความโกรธ ดังพุทธพจน์ว่า

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ

พึงชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ

เมื่อฝึกฝนจนสามารถระงับความโกรธได้ จิตใจก็จะสงบเย็น ไม่ต้องคอยผูกใจเจ็บ ไม่ต้องคิดแก้แค้น และไม่ต้องทุกข์ใจกับเหตุการณ์ที่ผ่านไป

5. แนวทางปฏิบัติในชีวิตประจำวัน

1. รู้ทันความโกรธ เมื่อเกิดความไม่พอใจ ให้รู้ว่าขณะนี้จิตกำลังโกรธ อย่ารีบพูดหรือทำอะไรตามอารมณ์
2. หยุดก่อนตอบโต้ เมื่อถูกตำหนิหรือยั่วยุ ควรหยุดคิดสักครู่ก่อนพูด เพื่อไม่ให้คำพูดทำร้ายผู้อื่น
3. ใช้เหตุผลแทนอารมณ์ พิจารณาว่าเรื่องที่เกิดขึ้นควรแก้ไขอย่างไร มากกว่ามุ่งเอาชนะกัน
4. ฝึกเมตตาและให้อภัย เข้าใจว่าทุกคนต่างมีข้อบกพร่อง และไม่มีใครถูกใจเราได้ทุกเรื่อง
5. ไม่สะสมความขุ่นเคือง เมื่อเรื่องใดผ่านไปแล้ว ควรฝึกปล่อยวาง ไม่เก็บความโกรธมาทำร้ายจิตใจตนเอง

6. สรุปใจความสำคัญ

พุทธสุภาษิตบทนี้สอนว่า ความโกรธเป็นเหตุแห่งความทุกข์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น ผู้มีปัญญาจึงควรฝึกสติ รู้เท่าทันอารมณ์ และใช้ธรรมะกำจัดความโกรธ ไม่ปล่อยให้กิเลสครอบงำจิตใจ

ผู้ที่ลดความโกรธและละความพยาบาทได้ ย่อมมีจิตใจสงบเย็น มีความสุข และอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างปกติสุข
ข้อคิดเตือนใจ

“ความโกรธเผาผลาญจิตใจของผู้โกรธก่อนเสมอ ผู้ใดกำจัดความโกรธได้ ผู้นั้นย่อมพบความสงบสุข”

7. ที่มาของพุทธสุภาษิต

มีที่มาจากพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค ในพระสูตรที่กล่าวถึงการกำจัดความโกรธ โดยพระพุทธเจ้าทรงตอบคำถามว่า ฆ่าอะไรแล้วจึงอยู่เป็นสุข และไม่เศร้าโศก คำตอบคือ เมื่อฆ่าความโกรธได้ก็อยู่เป็นสุขและไม่เศร้าโศก

ในพระสูตรยังขยายความว่า ความโกรธมีรากเป็นพิษ แต่มีปลายหวาน หมายถึงช่วงแรกอาจดูเหมือนให้ความสะใจ แต่ท้ายที่สุดกลับนำความทุกข์มาให้

ข้อสังเกตด้านการอ้างอิง:
หากนำไปจัดทำสื่อพุทธสุภาษิต สามารถใช้ข้อความ “โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ” พร้อมคำแปลเดิมได้ โดยควรระบุว่าเป็นรูปบาลีที่ใช้ในตำราไทย ส่วนเมื่อยกข้อความจากพระสูตรโดยตรง ควรตรวจรูปคำตามฉบับพระไตรปิฎกที่ใช้อ้างอิงด้วย
๛