อลํ พาลสุส โนหาย โน จ ปารคเวสิโน รูปร่างนี้พอที่จะหลงแห่งคนพาล ก็แต่ว่าไม่พอที่จะหลงแห่งคนผู้แสวงหาฝั่งโน้น คือนิพพาน


พุทธสุภาษิตนี้กล่าวถึง ความงามทางกายกับคุณค่าทางจิตใจ โดยชี้ให้เห็นว่า รูปร่างหน้าตาอาจทำให้คนที่ยังหลงอยู่ในกามและความสวยงามเกิดความหลงใหลได้ แต่สำหรับผู้มีปัญญาและมุ่งแสวงหาความพ้นทุกข์ รูปร่างภายนอกไม่ใช่สิ่งสำคัญ

• คำอ่านบาลี

อลํ พาลสฺส โนหาย โน จ ปารคเวสิโน

อ่านว่า:

อะลัง พาลัสสะ โนหายะ โน จะ ปาระคะเวสิโน

• แยกศัพท์ได้ดังนี้

อลํ (อะลัง) = เพียงพอ, สามารถ, เหมาะสม
พาลสฺส (พาลัสสะ) = แก่คนพาล, ของคนพาล
โนหาย (โนหายะ) = เพื่อความหลง, เพื่อให้หลง
โน จ (โน จะ) = แต่ไม่, และไม่
ปารคเวสิโน (ปาระคะเวสิโน) = ผู้แสวงหาฝั่งโน้น, ผู้แสวงหาที่จะข้ามพ้น
ความหมายโดยรวม

“รูปร่างนี้พอที่จะทำให้คนพาลหลงใหล แต่ไม่พอที่จะทำให้ผู้แสวงหาฝั่งโน้น คือพระนิพพาน หลงใหล”

คำว่า “ฝั่งโน้น” ในที่นี้เป็นอุปมา หมายถึง ฝั่งแห่งความพ้นทุกข์ หรือพระนิพพาน ส่วนผู้ที่ “แสวงหาฝั่งโน้น” หมายถึงผู้มีปัญญา ผู้ปฏิบัติธรรม และผู้มุ่งหมายจะพ้นจากความยึดติดในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และกิเลสทั้งหลาย

• อธิบายเพิ่มเติม

สุภาษิตนี้ไม่ได้หมายความว่า ความงามเป็นสิ่งผิด แต่ต้องการเตือนว่า หากจิตยังขาดปัญญา เราอาจเห็นความงามเพียงภายนอกแล้วเกิด ความกำหนัด ความหลง และความยึดติด

คนพาลอาจมองว่า
“สวย = น่าปรารถนา = ต้องการครอบครอง”

แต่ผู้มีปัญญาจะมองลึกกว่านั้นว่า รูปร่างเป็นเพียง รูปธรรมที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย ไม่มีความเที่ยงแท้ถาวร

ดังนั้น สำหรับผู้แสวงหาพระนิพพาน สิ่งสำคัญไม่ใช่การถามว่า

“สิ่งนี้สวยงามเพียงใด?”

แต่ควรถามว่า

“สิ่งนี้ทำให้จิตเราเกิดความยึดติดหรือไม่ และเราจะเห็นความจริงของสิ่งนั้นได้อย่างไร?”

เมื่อพิจารณาด้วยปัญญา ความงามจึงไม่สามารถครอบงำจิตได้เหมือนเดิม

ข้อคิดจากพุทธสุภาษิต

รูปร่างอาจสะกดสายตา แต่ไม่ควรปล่อยให้สะกดจิต

คนที่ยังหลงอยู่ ย่อมถูกความงามนำพาไปสู่ความยึดติด ส่วนผู้มีปัญญาย่อมใช้สิ่งที่เห็นเป็น เครื่องพิจารณาความไม่เที่ยง และไม่ปล่อยใจให้ตกเป็นทาสของรูป

สรุปสั้น ๆ

คนพาลหลงในความงามเพราะมองด้วยความยึดติด ส่วนผู้แสวงหานิพพานมองด้วยปัญญา จึงเห็นว่ารูปร่างเป็นของไม่เที่ยง และไม่ควรยึดถือ

ใจความสำคัญ:
“ความงามทำให้ผู้ขาดปัญญาหลงได้ แต่ไม่อาจทำให้ผู้มีปัญญาผู้มุ่งนิพพานหลงติดได้”