พุทธสุภาษิต

เทสฺโส จ โหติ อติยาจนาย
คนย่อมเป็นที่ชัง เพราะขอจัด

คำอ่านบาลี

เทด-โส จะ โห-ติ อะ-ติ-ยา-จะ-นา-ยะ

(ถอดเสียงแบบไทยเพื่อให้อ่านง่าย)

แยกศัพท์และความหมาย

• เทสฺโส (tesso) = เป็นที่ชัง, เป็นที่รังเกียจ
• จ (ca) = และ, ก็
• โหติ (hoti) = ย่อมเป็น, ย่อมเกิดขึ้น
• อติยาจนาย (atiyācanāya) = เพราะการขอเกินควร, เพราะการร้องขอซ้ำ ๆ หรือขอมากเกินไป

แปลตามศัพท์

"บุคคลย่อมเป็นที่ชัง เพราะการขอเกินควร"

◙ อธิบายเพิ่มเติม

พุทธสุภาษิตนี้เตือนให้รู้จัก ความพอดีในการขอหรือการพึ่งพาผู้อื่น แม้ว่าการขอความช่วยเหลือจะไม่ใช่สิ่งผิด แต่หากขอบ่อยเกินไป ขอเกินความจำเป็น หรือขอโดยไม่คำนึงถึงความลำบากของผู้ให้ ย่อมทำให้ผู้คนเกิดความเบื่อหน่ายและไม่อยากคบหา

การ "ขอจัด" ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการขอทรัพย์สินเท่านั้น แต่รวมถึง

• ขอเงินหรือสิ่งของอยู่เสมอ
• ขอให้ผู้อื่นช่วยเหลือโดยไม่พยายามช่วยตนเอง
• ขอผลประโยชน์เกินสมควร
• รบกวนผู้อื่นซ้ำ ๆ จนเกินขอบเขต

ในทางกลับกัน พระพุทธศาสนาส่งเสริมให้เป็นผู้มีความขยัน พึ่งตนเอง และรู้จักประมาณตน เมื่อจำเป็นต้องขอ ก็ควรขอด้วยความสุภาพ เหมาะสม และรู้จักสำนึกในน้ำใจของผู้ให้

◙ ข้อคิดที่นำไปใช้ในชีวิต

• พึ่งตนเองให้มากที่สุด
• ขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็นจริง ๆ
• ไม่เอาเปรียบความเมตตาของผู้อื่น
• เมื่อได้รับความช่วยเหลือ ควรแสดงความกตัญญูและหาโอกาสตอบแทน
• การรู้จัก "พอ" ช่วยรักษามิตรภาพและความสัมพันธ์ที่ดี

◙ สรุป

"เทสฺโส จ โหติ อติยาจนาย" สอนว่า

ผู้ที่ร้องขอมากเกินความจำเป็น หรือขออยู่เสมอ ย่อมทำให้ผู้อื่นเกิดความรำคาญและเสื่อมความนับถือ

หลักธรรมนี้จึงเน้นให้ รู้จักประมาณในการขอ พึ่งพาตนเอง และเกรงใจผู้อื่น เพราะผู้ที่มีความพอดี ย่อมเป็นที่รักและได้รับความเคารพนับถือจากคนรอบข้างมากกว่าผู้ที่เรียกร้องหรือขออยู่ตลอดเวลา.
๛