วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส

ท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา และจรณะประเสริฐสุดในหมู่เทวดาและมนุษย์

• พุทธสุภาษิต •

พุทธสุภาษิตนี้เป็นส่วนหนึ่งของ พุทธคุณ ๙ (พระนวโลกุตตรธรรม) ที่กล่าวถึงพระพุทธเจ้า โดยเป็นพระนามว่า "วิชชาจรณสัมปันโน" หมายถึง ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

• บาลี

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส

• คำอ่านบาลี

วิด-ชา-จะ-ระ-นะ-สำ-ปัน-โน โส เสด-โฐ เท-วะ-มา-นุ-เส

• (อ่านแบบไทย)

วิชฺชา = วิด-ชา
จรณะ = จะ-ระ-นะ
สัมปันโน = สำ-ปัน-โน
โส = โส
เสฏโฐ = เสด-โฐ
เทวมานุเส = เท-วะ-มา-นุ-เส

• แปลศัพท์

วิชฺชา = ความรู้แจ้ง ความรู้ที่แท้จริง ความรู้ที่ทำให้พ้นทุกข์
จรณ = ความประพฤติ ความประพฤติดี การปฏิบัติที่งดงาม
สมฺปนฺโน = ผู้ถึงพร้อม ผู้บริบูรณ์
โส = ผู้นั้น
เสฏฺโฐ = ประเสริฐที่สุด เลิศที่สุด
เทวมานุเส = ในหมู่เทวดาและมนุษย์

• แปลตามศัพท์

"ผู้นั้นเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์"

• อธิบายเพิ่มเติม

พระพุทธศาสนาเน้นว่า ความรู้เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากขาดความประพฤติที่ดี ความรู้นั้นอาจก่อโทษได้ ในทางกลับกัน หากมีความประพฤติดีแต่ขาดปัญญา ก็อาจไม่สามารถแก้ปัญหาชีวิตได้อย่างถูกต้อง

ดังนั้น พระพุทธเจ้าทรงเป็น "วิชชาจรณสัมปันโน" คือทรงสมบูรณ์ทั้งสองด้าน ได้แก่

๑. วิชชา (Wisdom)

หมายถึงความรู้แจ้งอันทำให้หลุดพ้น เช่น

รู้ตามความเป็นจริง
รู้เหตุและผลของกรรม
รู้วิธีดับทุกข์
มีปัญญาเห็นไตรลักษณ์

๒. จรณะ (Conduct)

หมายถึงความประพฤติอันงดงาม เช่น

ศีลบริสุทธิ์
มีเมตตา
สำรวมกาย วาจา ใจ
ประพฤติตามธรรมอย่างสม่ำเสมอ

เมื่อ วิชชา และ จรณะ รวมกัน จึงทำให้บุคคลนั้นเป็นผู้สมบูรณ์ทั้งด้านปัญญาและคุณธรรม เป็นแบบอย่างที่สูงสุดแก่โลก

• ข้อคิดที่นำไปใช้ในชีวิต

สุภาษิตนี้สอนให้พัฒนาตนเองทั้ง "รู้" และ "ทำ"

เรียนรู้สิ่งที่ถูกต้องอยู่เสมอ
นำความรู้ไปปฏิบัติจริง
ใช้ปัญญาควบคู่กับคุณธรรม
ไม่ใช้ความรู้เพื่อเอาเปรียบผู้อื่น
ให้ความประพฤติเป็นเครื่องยืนยันคุณค่าของความรู้

คนที่มีทั้งความรู้และความดี ย่อมได้รับความนับถืออย่างแท้จริง และสามารถสร้างประโยชน์แก่ตนเองและสังคมได้

• สรุป

"วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส" สอนว่า ผู้ที่ถึงพร้อมด้วยปัญญาอันถูกต้องและความประพฤติอันดีงาม ย่อมเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์ เพราะความรู้ต้องเดินคู่กับคุณธรรม จึงจะนำไปสู่ความเจริญ ความสุข และการพ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงเป็นแบบอย่างอันสมบูรณ์ของหลักธรรมข้อนี้.
๛