วิหญฺญติ จิตฺตวสานุวตฺตี คนชอบประพฤติตามอำนาจจิตย่อมลำบาก

• พุทธสุภาษิต •


วิหญฺญติ จิตฺตวสานุวตฺตี เป็นพระพุทธสุภาษิตที่เตือนสติให้เราเท่าทันใจตัวเองได้เป็นอย่างดีครับ มีคำอ่าน ความหมาย และบทสรุปดังนี้

คำอ่านภาษาบาลี
อ่านว่า: วิ-หัน-ยะ-ติ / จิด-ตะ-วะ-สา-นุ-วัด-ตี

อธิบายความหมายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้มุ่งเน้นไปที่การเตือนสติเรื่อง "การเป็นทาสของความคิดและอารมณ์" โดยหากแยกศัพท์บาลีออกมาจะเห็นภาพชัดเจนขึ้น:

วิหญฺญติ แปลว่า ย่อมเดือดร้อน ย่อมลำบาก หรือย่อมถูกทำลาย

จิตฺตวส แปลว่า อำนาจของจิต (ในที่นี้หมายถึง กิเลส ตัณหา ความโลภ โกรธ หลง ที่เข้าครอบงำจิต)

อนุวตฺตี แปลว่า การคล้อยตาม การประพฤติตาม

ทำไมคนที่ทำตามใจตัวเองถึงต้อง "ลำบาก"?
ในทางธรรม จิตปุถุชนธรรมชาติจะไหลลงสู่ที่ต่ำเหมือนน้ำ หากเราไม่มีสติคอยคัดกรอง แล้วปล่อยให้ตัวเอง "อยากได้ก็ต้องได้" หรือ "โกรธก็แสดงออกทันที" เรากำลังตกเป็นทาสของตัณหาและอารมณ์ชั่ววูบ

ความลำบากที่เกิดขึ้นจึงมี 2 ระดับคือ:

ลำบากในปัจจุบัน: เช่น อยากได้ของแพงๆ จนต้องกู้หนี้ยืมสิน (คล้อยตามความโลภ), พูดจาทำร้ายคนอื่นจนเสียความสัมพันธ์หรือติดคุกติดตาราง (คล้อยตามความโกรธ)

ลำบากในอนาคต: การทำตามอำนาจจิตที่เต็มไปด้วยกิเลส จะนำไปสู่การทำบาปอกุศล ซึ่งจะส่งผลเป็นวิบากกรรมตามมาให้เดือดร้อนไม่สิ้นสุด

สรุป
"อย่าปล่อยให้ความอยากนำทางชีวิต"
คนที่สุขสบายที่แท้จริงไม่ใช่คนที่ได้ทำตามใจตัวเองทุกอย่าง แต่คือคนที่ "ฝึกจิตและควบคุมใจตัวเองได้" การมีสติยับยั้งชั่งใจ ไม่ไหลไปตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ จะช่วยปกป้องเราจากความผิดพลาด และทำให้ชีวิตไม่ต้องพบกับความเดือดร้อนลำบากในภายหลัง
๛