อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติมาณเว ประโยชน์ทั้งหลายย่อมล่วงเลยมาณพผู้ทิ้งการงานเสีย ดังนี้

พุทธสุภาษิตนี้มีความหมายสอนเรื่อง การไม่ละทิ้งหน้าที่และการงาน โดยตรง

๑. คำอ่านบาลี

อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติมาณเว

อ่านว่า:

อิ-ติ วิส-สัด-ถะ-กำ-มัน-เต อัด-ถา อัด-เจน-ติ มา-นะ-เว

หรืออ่านแบบแยกคำ:

อิติ — อิ-ติ
วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต — วิส-สัด-ถะ-กำ-มัน-เต
อตฺถา — อัด-ถา
อจฺเจนฺติ — อัด-เจน-ติ
มาณเว — มา-นะ-เว

๒. แปลความหมาย

“ประโยชน์ทั้งหลายย่อมล่วงเลยมาณพผู้ทิ้งการงานเสีย”

หมายถึง คนที่ละทิ้งหน้าที่ การงาน หรือกิจที่ตนควรทำ ย่อมพลาดโอกาสที่จะได้รับประโยชน์และความสำเร็จที่ควรจะเกิดขึ้นจากการงานนั้น

คำว่า “วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต” สื่อถึงผู้ที่ ละทิ้งหรือทอดทิ้งการงาน ส่วน “อตฺถา” หมายถึง ประโยชน์ ความสำเร็จ หรือสิ่งที่เป็นคุณแก่ตน และ “อจฺเจนฺติ” หมายถึง ล่วงเลยไป

๓. อธิบายเพิ่มเติม

สุภาษิตนี้ชี้ให้เห็นว่า โอกาสและประโยชน์ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะเราปรารถนา แต่เกิดจากการลงมือทำ

คนหนึ่งอาจมีความรู้ มีความสามารถ หรือมีโอกาสที่ดีอยู่ตรงหน้า แต่ถ้า ไม่ลงมือทำ ละทิ้งหน้าที่ หรือทำงานอย่างไม่ต่อเนื่อง ประโยชน์ที่ควรได้รับก็อาจผ่านพ้นไป

ตัวอย่างเช่น

นักเรียนมีโอกาสเรียน แต่ไม่ตั้งใจศึกษา ย่อมพลาดความรู้และความสำเร็จ
ผู้ประกอบอาชีพมีโอกาสทางธุรกิจ แต่ผัดวันประกันพรุ่ง โอกาสนั้นอาจตกเป็นของผู้อื่น
ผู้ปฏิบัติธรรมมีโอกาสสร้างความเพียร แต่ละทิ้งการปฏิบัติ ผลแห่งความเพียรก็ย่อมไม่เกิดขึ้นเต็มที่

ดังนั้น สุภาษิตไม่ได้หมายความเพียงว่า “ต้องทำงานหนัก” แต่เน้นว่า เมื่อมีหน้าที่หรือโอกาสที่ควรทำแล้ว อย่าทอดทิ้งเสียกลางคัน เพราะประโยชน์ย่อมเกิดแก่ผู้ที่ลงมือทำอย่างสม่ำเสมอ

๔. ข้อคิดทางธรรม

หลักสำคัญคือ ความเพียรและความรับผิดชอบ

เมื่อรู้ว่าสิ่งใดเป็นหน้าที่ที่ดีและเป็นประโยชน์ ก็ควรทำให้สำเร็จ ไม่ปล่อยให้ความเกียจคร้าน ความประมาท หรือการผัดวันประกันพรุ่งมาขัดขวาง

“งานที่ทิ้งไว้ ย่อมไม่ให้ผล
โอกาสที่ปล่อยผ่าน ย่อมย้อนกลับมาไม่ได้
ผู้มีความเพียร ย่อมได้รับประโยชน์จากการงาน”

๕. สรุปสั้น ๆ

พุทธสุภาษิตนี้สอนว่า:

อย่าทอดทิ้งหน้าที่และการงาน เพราะเมื่อเราละทิ้งงาน ประโยชน์และโอกาสแห่งความสำเร็จก็ย่อมล่วงเลยไป ผู้ที่มีความเพียร ทำหน้าที่อย่างต่อเนื่องและไม่ประมาท ย่อมได้รับผลประโยชน์จากการงานนั้น

ข้อธรรมที่ควรจำ:
“ไม่ทิ้งการงาน ไม่ทิ้งความเพียร ไม่ปล่อยโอกาสให้ผ่านไป”