ทุลฺลโภ องฺคสมฺปนฺโน
คนถึงพร้อมด้วยองค์คุณหาได้ยาก


คำอ่านภาษาบาลี
ทุล-ละ-โภ อัง-คะ-สัม-ปัน-โน

อธิบายความหมายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้แปลตรงตัวว่า "คนผู้ถึงพร้อมด้วยองค์คุณ เป็นผู้ที่หาได้ยาก" หากขยายความตามหลักธรรม คำว่า "องค์คุณ" (องฺค) ในทางพระพุทธศาสนาหมายถึง คุณสมบัติที่ดีงาม ความรู้ ความสามารถ และศีลธรรมอันประเสริฐ

การที่ทรงตรัสว่า "หาได้ยาก" (ทุลฺลโภ) มีมุมมองที่น่าคิดดังนี้:

ความสมบูรณ์แบบไม่มีอยู่จริง: คนเรามักมีข้อดีข้อเสียต่างกันไป บางคนเก่งแต่ขาดคุณธรรม บางคนดีแต่ขาดความสามารถ การจะหาคนที่ "ถึงพร้อม" คือมีทั้งความรู้ ความสามารถ จิตใจที่ดี และพฤติกรรมที่เหมาะสมในคนๆ เดียวกัน จึงเป็นเรื่องที่พบเจอได้ยากมาก

เป็นผู้พัฒนาตนเองอยู่เสมอ: คนที่ถึงพร้อมด้วยองค์คุณไม่ใช่คนที่เกิดมาแล้วสมบูรณ์แบบเลย แต่คือคนที่หมั่นฝึกฝนตนเอง (ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ หรือประโยชน์ในปัจจุบัน) เช่น มีความขยัน มีความซื่อสัตย์ มีปัญญา และรู้จักกาลเทศะ

คุณค่าของการรักษาคนดี: เนื่องจากคนลักษณะนี้หาได้ยาก ในทางสังคมและการทำงาน หากเราได้พบเจอคนที่มีองค์คุณพร้อม หรือมีกัลยาณมิตรเช่นนี้ เราจึงควรดูแล รักษา และให้เกียรติพวกเขาไว้ให้ดี

บทสรุป
พุทธสุภาษิตนี้เป็นข้อเตือนใจให้เราตระหนักถึงคุณค่าของ "คนดีที่เก่งและมีคุณธรรม" ว่าเป็นทรัพยากรที่หาได้ยากยิ่งในสังคม ขณะเดียวกันก็เป็นแรงผลักดันให้ตัวเราเองพยายามหมั่นพัฒนา "องค์คุณ" หรือคุณความดีในด้านต่างๆ ของตนเองอยู่เสมอ เพื่อให้เป็นผู้ที่มีคุณค่าและเป็นที่ต้องการของสังคม ไม่ว่าจะอยู่ในบทบาทใดก็ตาม