พระพุทธองค์ทรงสอนว่าหน้าที่หลักของชาวพุทธ คือ การศึกษาชีวิตของตน เพื่อดับปัญหาทั้งหลาย ในการศึกษาตัวชีวิตนั้น จิตที่ขาดสติไม่มีสมาธิ ไม่มีคุณสมบัติพอ เราจึงต้องให้เวลาให้ความสำคัญกับการฝึกจิตให้อยู่ในปัจจุบันอย่างต่อเนื่องได้เสียก่อน

จิตที่อยู่เป็น รู้เป็นแล้ว จึงควรหันมาดูกายและใจของตนโดยตรง

พระองค์ให้ดูว่า รูป (คือร่างกาย) เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เป็นของไม่แน่นอน

เวทนา (คือความรู้สึก สุข ทุกข์ และเฉยๆ) เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เป็นของไม่แน่นอน

สัญญา (คือความจำได้หมายรู้ เช่น นี่สีดำ นี่สีแดง นี่สวย นี่ไม่สวย นี่สุภาพ นี่ไม่สุภาพ นี่น่ากลัว นี่ไม่น่ากลัว เป็นต้น) เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เป็นของไม่แน่นอน

สังขาร (คือสิ่งที่ปรุงแต่งจิตเป็นบุญ เป็นบาป กล่าวคือ กิเลส และ คุณธรรมต่างๆ) เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เป็นของไม่แน่นอน

วิญญาณ (คือการรับรู้ทาง ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เป็นของไม่แน่นอน

ชีวิตเราดูชัดๆ ก็ไม่เหมือนที่เราคิด ฝึกรู้ชีวิตตามความเป็นจริงมากขึ้น แนวทางปฏิบัติเพื่อการดับทุกข์โดยสิ้นเชิงจะปรากฏ ทุกสิ่งทุกอย่างจะเริ่มคลี่คลายและเย็นลง

พระอาจารย์ชยสาโร