เป็นมนุษย์ เป็นได้ เพราะใจสูง
เหมือนหนึ่งยูง มีดี ที่แววขน
ถ้าใจต่ำ เป็นได้ แต่เพียงคน
ย่อมเสียที ที่ตน ได้เกิดมา

ใจสะอาด ใจสว่าง ใจสงบ
ถ้ามีครบ ควรเรียก มนุสสา
เพราะทำถูก พูดถูก ทุกเวลา
เปรมปรีดา คืนวัน สุขสันต์จริง

ใจสกปรก มืดมัว และร้อนเร่า
ใครมีเข้า ควรเรียก ว่าผีสิง
เพราะพูดผิด ทำผิด จิตประวิง
แต่ในสิ่ง นำตัว กลั้วอบาย

คิดดูเถิด ถ้าใคร ไม่อยากตก
จงรีบยกใจตน รีบขวนขวาย
ให้ใจสูง เสียได้ ก่อนตัวตาย
ก็สมหมาย ที่เกิดมา อย่าเชือนเอย

- - -

มนุษย์มีได้เพราะธรรมะ เพราะว่าธรรมะทำให้เกิดความแตกต่างจากสัตว์และก็มาเป็นมนุษย์ มนุษย์จึงต้องมีธรรมะ แล้วก็จะได้เป็นโลกของมนุษย์ ที่แท้จริงแล้วก็จะหมดปัญหา

เดี๋ยวนี้ดูเถิดทั่วๆ ไป เต็มไปด้วยปัญหา กล่าวคือ การประพฤติกระทำ ชนิดที่มนุษย์ไม่ควรจะทำต่อกัน มันเต็มไปด้วยสิ่งที่มนุษย์ไม่ควรจะกระทำต่อกัน ปรากฏเป็นข่าวทั่วๆ ไป ในสื่อมวลชน เช่นหนังสือพิมพ์เป็นต้น

ถ้ามนุษย์กระทำต่อกันอย่างถูกต้องของความเป็นมนุษย์ ปัญหาเหล่านี้ก็ไม่มี นี่สรุปสั้นๆ เรียกว่า คือไม่มีธรรมะสำหรับความเป็นมนุษย์ ในโลกปัจจุบันนี้

#ความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์

ขอให้สนใจมีความรู้เรื่องนี้ รู้เรื่องความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์ พยายามเพิ่มความเป็นมนุษย์ให้เต็มขึ้นในจิตใจ ในอัตภาพนี้ให้มีความเป็นมนุษย์ที่ถูกต้อง

ทางกายก็ถูกต้อง มีความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์
ทางจิตก็ถูกต้อง มีความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์
ทางสติปัญญา (หรือทางวิญญาณ)

ทางฟิสิกส์ก็คือ ทางกายหรือทางวัตถุ
แล้วก็ทาง mental ก็เป็นเรื่องทางจิต
แล้วทาง spiritual ก็เป็นเรื่องทางนี้ที่ยังต้องเรียกว่าทางวิญญาณ

spirit นี้แปลได้หลายอย่าง มันแปลว่า ผีก็ได้ แปลว่า เหล้าก็ได้ ไปดู dictionary แต่ก็มีคำว่าใช้เฉพาะ spiritual ทางสติปัญญาที่สูงสุด

วิชาความรู้ของจิต ที่จะทำให้จิตหลุดพ้น เป็นเรื่องทาง spiritual ถ้ามันถูกต้องทั้ง ๓ ทาง ก็เรียกว่า ครบ ทางกายก็ถูกต้อง ทางจิตก็ถูกต้อง ทางวิญญาณก็ถูกต้อง

ขอสนใจความเป็นมนุษย์ รักษาความเป็นมนุษย์ให้ถูกต้อง ให้เต็ม เต็ม เต็ม เต็ม เต็มขึ้นไปเท่าที่ใครจะเต็มได้เท่าไรก็เท่านั้นแหละ ถ้าเต็มสุดก็เป็นพระอรหันต์แหละ นี้เราเรียกว่า เราเกิดมาเพื่อเป็นมนุษย์ ไม่ได้เกิดมาเพื่อหา ทำมาหากินพักๆ นึง แล้วก็ตายไป อย่างนั้นจะไปน่าชื่นใจอะไร

ใครๆ ก็จะต้องเกิดมาทำมาหากิน ทนทุกข์ทรมานไปไม่เท่าไรก็ตาย ได้ชื่อเสียงบ้าง ไม่ได้บ้าง อำนาจวาสนาบ้าง ไม่ได้บ้าง เสร็จแล้วมาแล้วเต้นๆ โดดๆ พักเดียวแล้วก็ตาย อย่างนี้ มันไม่น่าบูชา คือมันไม่มีความถูกต้องอยู่อย่างสมบูรณ์

ขอให้สนใจเรื่องความเป็นมนุษย์ที่เต็ม

เกิดมาทำไม?

ตอบว่า เพื่อได้สิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์ควรจะได้ ก็คือความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์ อยู่เหนือปัญหา เหนือความทุกข์ เหนืออะไรที่ไม่พึงปรารถนา ทุกอย่างทุกประการ นั่นก็เรียกว่า ได้รับสิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์ควรจะได้รับ

ผมเรียกเอาว่า เป็นความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์ เกิดมาเพื่อให้ได้ความเต็มแห่งความเป็นมนุษย์ ก็พูดได้ว่า ไม่เสียทีเกิด ไม่เสียชาติเกิด ไม่อย่างนั้นก็เหมือนกับสัตว์เดรัจฉาน เกิดมาหากินไม่เท่าไรก็ตาย เกิดมาหาสิ่งที่ต้องการไม่เท่าไรก็ตาย โดยไม่มีความประเสริฐ วิเศษ น่าบูชา น่าอะไรอยู่ที่ตรงไหน

พุทธทาสภิกขุ