ทุกคนล้วนเชื่อว่าตนเป็นใคร มิฉะนั้น ทำไมเราจึงรู้สึกขุ่นเคืองเวลาคนไม่ให้ความเคารพ ถ้าเราไม่เชื่อว่าตนพึงได้รับความเคารพ หรือทำไมเรายอมรับการดูหมิ่นโดยไม่โต้แย้ง ถ้าเราไม่เชื่อว่าตนไม่มีค่าควรแก่ความเคารพ เวลามีคนไม่ไยดี ทำไมเรารู้สึกห่อเหี่ยว และเวลาถูกใครปฏิเสธ ทำไมเราจึงรู้สึกเจ็บใจนัก ตามหลักคำสอนของพระพุทธองค์ ทุกข์เกิดจากการยึดมั่นถือมั่นอันมีที่มาจากความคิดผิดเกี่ยวกับตัวเรา

๒,๕๐๐ กว่าปีที่แล้ว พระพุทธองค์ทรงสอนให้เรารู้จักตนเอง ทว่า ความหมายของคำว่า “รู้จักตนเอง”ที่พระพุทธองค์ทรงสอนต่างจากความหมายที่เข้าใจกันในปัจจุบัน

ทุกวันนี้ การรู้จักตนเองหรือรู้จัก ‘ตัวตนที่แท้จริง’ มักหมายถึงชีวิตในส่วนที่ชอบ คือรู้ว่าตัวเองมีใจรักอะไรหรือได้ใช้ชีวิตตามความใฝ่ฝัน พระพุทธองค์ทรงเห็นว่าความคิดแบบนี้คับแคบและทำเรื่องละเอียดให้กลายเป็นเรื่องตื้นเกินไป พระพุทธองค์ทรงแจกแจงว่าการรู้จักตนเองหมายถึงการตระหนักรู้ในสังขารทั้งปวงที่ประกอบขึ้นเป็นชีวิต รู้ว่าควรละสังขารในส่วนอกุศลซึ่งก่อให้เกิดทุกข์อย่างไร และรู้ว่าควรบำเพ็ญในสังขารส่วนกุศลให้เกิดสุขและปัญญาอย่างไร ใจรักและความใฝ่ฝันย่อมเป็นเรื่องสุดวิเศษเมื่ออยู่ในบริบทของอริยมรรค

ธรรมะคำสอน โดย พระอาจารย์ชยสาโร
แปลถอดความ โดย ปิยสีโลภิกขุ