หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ

คนที่ผลัดวันว่าพรุ่งนี้ ย่อมเสื่อม ยิ่งผลัดว่ามะรืนนี้ ก็ยิ่งเสื่อม

○ พุทธสุภาษิตบทนี้มาจากพระไตรปิฎก (ขุททกนิกาย ชาดก) เป็นคำสอนที่เตือนสติเรื่อง ความไม่ประมาทและการไม่ผลัดวันประกันพรุ่ง

• คำอ่านภาษาบาลี

ข้อความพุทธสุภาษิต: "หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ"

อ่านออกเสียงตามหลักการอ่านภาษาบาลี (อักษรไทย) ดังนี้:

"หิย-โย-ติ หิย-ยะ-ติ โป-โส, ปะ-เร-ติ ปะ-ริ-หา-ยะ-ติ"

• คำอธิบายเพิ่มเติม (ถอดศัพท์และวิเคราะห์ความหมาย)

หากแยกพิจารณารายศัพท์เพื่อเข้าใจความหมายเชิงลึก จะเห็นโครงสร้างและความหมายดังนี้:

คำศัพท์บาลีคำอ่านความหมาย

หิยฺโย (หิยฺโย + อิิติ → หิยฺโยติ) หิย-โยเมื่อวาน, วันก่อน (ในบริบทนี้หมายถึง การอ้างถึงเวลาที่ผ่านไป หรือผลัดไปว่า "ไว้พรุ่งนี้")
หิยฺยติหิย-ยะ-ติย่อมเสื่อม, ย่อมถอยหลัง, ย่อมตกต่ำ

โปโส โป-โส บุรุษ, คน, บุคคล

ปเรติ ปะ-เร-ติในวันอื่น, วันถัดไป (มะรืนนี้)

ปริหายติ ปะ-ริ-หา-ยะ-ติย่อมเสื่อมรอบ, ย่อมฉิบหาย, ย่อมเสื่อมอย่างยิ่ง

• ความหมายในเชิงปรัชญาและการดำเนินชีวิต

1.การผลัดวันประกันพรุ่งคือจุดเริ่มต้นของความเสื่อม:

เมื่อเราผลัดภาระหน้าที่ไปเรื่อยๆ โดยอ้างว่า "ค่อยทำพรุ่งนี้" เท่ากับเรากำลังลดทอนศักยภาพของตนเอง โอกาสที่ควรจะไขว่คว้าไว้ในปัจจุบันก็จะสูญเสียไป

2.ความเสื่อมทวีคูณเมื่อยิ่งเลื่อนเวลา:

พุทธสุภาษิตใช้คำว่า หิยฺยติ (เสื่อม) ในวรรคแรก และใช้คำว่า ปริหายติ (ยิ่งเสื่อม / เสื่อมสิ้นเชิง) ในวรรคหลัง เพื่อชี้ให้เห็นว่า ยิ่งปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปโดยไม่ลงมือทำ ความเสียหายและความเสื่อมถอยจะยิ่งทวีคูณ ไม่ใช่แค่เท่าเดิม

3.ตรงกับหลัก "อัปปมาทธรรม" (ความไม่ประมาท):

พระพุทธศาสนาเน้นย้ำเรื่องการทำปัจจุบันให้ดีที่สุด ดังพระพุทธพจน์อีกบทหนึ่งที่ว่า "อัชเชวะ กิจจะมาตัปปัง" (ความเพียรเป็นกิจที่ต้องทำในวันนี้)

• สรุปบทเรียน

"เวลาเป็นสิ่งเดียวที่ผ่านไปแล้วไม่สามารถเรียกคืนได้"พุทธสุภาษิตบทนี้เตือนสติให้เรา เลิกผัดวันประกันพรุ่ง และเห็นคุณค่าของเวลาในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการงาน การศึกษา หรือการฝึกฝนตนเองทางธรรม เพราะการละเลยหน้าที่ในวันนี้ แล้วหวังไปทำในวันพรุ่งนี้หรือวันต่อๆ ไป มีแต่จะทำให้ความสำเร็จถดถอยและนำความเสื่อมมาสู่ชีวิต
๛