สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา ผิว่าพึงได้สหายผู้ปราชญ์เปรื่องไซร้ พึงปลื้มใจมีสติเที่ยวไปกับสหายนั้น
สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา ผิว่าพึงได้สหายผู้ปราชญ์เปรื่องไซร้ พึงปลื้มใจมีสติเที่ยวไปกับสหายนั้น
พุทธสุภาษิตบทนี้มาจาก พระไตรปิฎก ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท (และมีปรากฏในขัคควิสาณสูตร) เป็นคำสอนที่ว่าด้วยเรื่อง "การเลือกคบมิตร" ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของการดำเนินชีวิตและปฏิบัติธรรม
1. คำอ่านภาษาบาลี
เพื่อให้ระบุเสียงวรรณยุกต์และจังหวะได้ง่าย สามารถอ่านออกเสียงตามคำอ่านพินอินภาษาไทยได้ดังนี้:
สะ-เจ ละ-เพ-ถะ นิ-ปะ-กัง สะ-หา-ยัง จะ-เรย-ยะ เต-นัด-ตะ-มะ-โน สะ-ติ-มา
(หมายเหตุ: นิปกํ อ่านออกเสียงตัว นิคหิต (ํ) เป็นเสียง "ง" จึงอ่านว่า นิ-ปะ-กัง / เตนตฺตมโน มีการซ้อน ต จึงอ่านควบว่า เต-นัด-ตะ-มะ-โน)
2. อธิบายความหมายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้ พระพุทธเจ้าทรงเน้นย้ำถึง "คุณค่าของกัลยาณมิตร" หรือเพื่อนแท้ที่เป็นปราชญ์ โดยมีจุดสำคัญที่ต้องขยายความกว้างออกไปดังนี้ครับ:
สหายผู้ปราชญ์เปรื่อง (นิปกํ สหายํ): ในทางธรรม "ปราชญ์" ไม่ได้หมายถึงคนที่เรียนจบสูงหรือฉลาดแกมโกง แต่หมายถึง ผู้มีปัญญา มีศีลธรรม รู้จักผิดชอบชั่วดี และพร้อมที่จะตักเตือนเราเมื่อเราทำผิด ยามสุขร่วมยินดี ยามทุกข์ร่วมแก้ไข
พึงปลื้มใจมีสติเที่ยวไป (จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา): การมีเพื่อนดีจะทำให้เรามีความสุขใจ (อัตรมโน/อัตตมโน = มีใจของตนยินดี) และที่สำคัญที่สุดคือทำให้เรา "มีสติ" เพราะมิตรที่ดีจะชวนกันทำความดี ชวนกันเจริญปัญญา ไม่ชวนกันไปในทางอบายมุขหรือความเสื่อม
มุมมองเพิ่มเติมจากคาถาเต็ม:
ในพระไตรปิฎก คาถาเต็มของบทนี้จะมีประโยคต่อท้ายว่า หากหาซื่อสหายที่เสมอกันหรือดีกว่าไม่ได้ "พึงเที่ยวไปคนเดียวเหมือนพระราชาละแคว้นที่ชนะแล้ว หรือเหมือนช้างมาตังคะเที่ยวไปในป่าคนเดียว" แปลว่า การอยู่คนเดียวยังดีกว่าการคบคนพาล
3. สรุปสาระสำคัญ
"การมีมิตรดี... ดีกว่าเดินคนเดียว แต่การเดินคนเดียว... ดีกว่าคบคนพาล"
พุทธสุภาษิตนี้สรุปได้ว่า หากเราโชคดีได้พบเพื่อนที่ดี มีปัญญา และมีศีลธรรมบริสุทธิ์ ให้เรารักษาพิตรรักษาสหายนั้นไว้ให้ดี จงใช้ชีวิตร่วมกับเขาด้วยความเบิกบานใจและมีความไม่ประมาท (มีสติ) เพราะกัลยาณมิตรคือเข็มทิศที่จะนำพาชีวิตของเราไปสู่ความเจริญรุ่งเรือง ทั้งในทางโลกและในทางธรรม
๛
