ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ
ขันติเป็นกำลังของผู้บำเพ็ญพรต


คำอ่านภาษาบาลี

ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ
(ขั่น-ติ พะ-ลัง วะ ยะ-ตี-นัง)
________________________________________

อธิบายความหมายรายศัพท์

คำศัพท์ ความหมาย
ขนฺติ (ขันติ) ความอดทน, ความอดกลั้น, ความทนทานต่อสิ่งเร้า
พลํ (พะลัง) กำลัง, พลัง, เครื่องมือที่ทำให้เกิดอำนาจหรือความสำเร็จ
ว (วะ) เป็นคำสร้อย หรือคำเน้น (แปลว่า "เทียว" หรือ "นั่นแล")
ยตีนํ (ยะตีนัง) ของผู้บำเพ็ญพรต, ของผู้พยายาม, ของผู้ควบคุมตนเอง (มาจากคำว่า ยติ)
________________________________________

คำอธิบายเพิ่มเติม

พุทธสุภาษิตบทนี้มุ่งเน้นไปที่ "ผู้บำเพ็ญ" (ยติ) ซึ่งไม่ได้หมายถึงเพียงแค่พระสงฆ์หรือนักบวชเท่านั้น แต่รวมถึงใครก็ตามที่กำลังฝึกฝนตนเองเพื่อบรรลุเป้าหมายที่สูงส่ง โดยมีประเด็นที่ควรพิจารณาดังนี้:

1. ขันติไม่ใช่ความพ่ายแพ้: ในทางธรรม ขันติไม่ใช่การยอมจำนนอย่างอ่อนแอ แต่เป็น "ตบะ" (ไฟเผาผลาญความชั่ว) การบำเพ็ญพรตต้องเจอกับกิเลสและอุปสรรค ขันติจึงเป็นเหมือนเกราะป้องกันและขุมพลังที่ทำให้ไม่เลิกล้มกลางคัน

2. กำลังที่เหนือกว่าพละกำลังทางกาย: คนทั่วไปอาจใช้กำลังกายหรืออาวุธในการเอาชนะผู้อื่น แต่ผู้บำเพ็ญใช้ "ขันติ" ในการเอาชนะใจตนเอง ซึ่งถือเป็นชัยชนะที่ยั่งยืนและประเสริฐที่สุด

3. ความหมายของ "ยติ": คำว่า ยติ มาจากรากศัพท์ที่แปลว่า "ความพยายาม" ดังนั้นพุทธสุภาษิตนี้จึงบอกเราว่า หากจะทำสิ่งใดให้สำเร็จ (โดยเฉพาะงานทางจิตวิญญาณหรือการแก้สันดานตนเอง) "ความอดทน" คืออาวุธหลักที่ขาดไม่ได้
________________________________________

บทสรุป

"ขันติเป็นกำลังของผู้บำเพ็ญพรต" สรุปได้ว่าความอดทนคือ "อาวุธทางปัญญา" ที่สำคัญที่สุดสำหรับผู้ที่ต้องการพัฒนาตนเอง ขันติช่วยให้เราสงบนิ่งได้ท่ามกลางคำดุด่า ทนทานได้ต่อความลำบาก และมั่นคงได้ต่อสิ่งล่อใจ หากปราศจากขันติ การบำเพ็ญใด ๆ ก็ไม่อาจสำเร็จผลได้ เพราะจิตใจจะหวั่นไหวและล้มเลิกไปเสียก่อนเมื่อเจอแรงกระทบ

"ตบะอย่างยิ่งคือความอดทน" (ขนฺติ ปรมํ ตโป ตีติกฺขา) ซึ่งสอดคล้องกับหัวใจของโอวาทปาติโมกข์นั่นเอง
๛