ตํ โข ชิตํ สาธุ ชิตํ ยํ ชิตํ นาวชิยฺยติ ชำนะสิ่งที่ชำนะ (คราวเดียว) แล้วไม่กลับแพ้ได้ นั่นแลเป็นดี

พุทธสุภาษิต
เอกนิบาตชาดก


๏ พุทธสุภาษิตบทนี้มาจากพระไตรปิฎก (ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท) ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบระหว่าง "การชนะสงครามภายนอก" กับ "การชนะภายในจิตใจ"
________________________________________

1. คำอ่านภาษาบาลี

สำหรับการอ่านออกเสียงบาลีอักษรไทย สามารถอ่านได้ดังนี้:
ตัง โข ชิ-ตัง สา-ทุ ชิ-ตัง
ยัง ชิ-ตัง นา-วะ-ชิย-ยะ-ติ
________________________________________

2. อธิบายเพิ่มเติมโดยละเอียด

สุภาษิตบทนี้สอนให้เราเข้าใจถึง "ความยั่งยืนของชัยชนะ" โดยแบ่งมุมมองออกได้ดังนี้ครับ:
• ตํ โข ชิตํ (ความชนะนั้นแล): มุ่งเน้นไปที่ผลลัพธ์ของชัยชนะที่เกิดขึ้น
• สาธุ ชิตํ (เป็นความชนะที่ดี): คำว่า "สาธุ" ในที่นี้หมายถึง ดีงาม, ประเสริฐ หรือมั่นคง
• ยํ ชิตํ นาวชิยฺยติ (ที่ชนะแล้วไม่กลับแพ้อีก): ชัยชนะทางโลกส่วนใหญ่ (เช่น การรบ, การแข่งกีฬา, การโต้เถียง) มักเป็นเพียงชั่วคราว วันนี้ชนะ พรุ่งนี้อาจแพ้ได้ หรือฝ่ายที่แพ้อาจกลับมาล้างแค้นได้เสมอ

ความหมายในทางธรรม:
พระพุทธเจ้าทรงหมายถึง "การชนะกิเลสในใจตนเอง" เพราะเมื่อเราชนะความโกรธ ความโลภ หรือความหลงได้เด็ดขาด (เช่น การบรรลุธรรม) กิเลสเหล่านั้นจะไม่กลับมาครอบงำเราได้อีก ชัยชนะนี้จึงเป็นชัยชนะที่เด็ดขาดและถาวรที่สุด ต่างจากการชนะผู้อื่นที่มักจะสร้างเวรต่อกันไม่จบสิ้น
________________________________________

3. บทสรุป

สรุปสั้นๆ: ชัยชนะที่ดีที่สุดไม่ใช่การชนะผู้อื่น แต่คือ "การชนะตัวเอง" เพราะเป็นการชนะที่เบ็ดเสร็จ เด็ดขาด ไม่ต้องกังวลว่าจะกลับมาแพ้ซ้ำ และไม่ก่อให้เกิดศัตรูหรือเวรกรรมตามมา
"ชนะใจตนเองได้เพียงครั้งเดียว ประเสริฐกว่าชนะสงครามนับพันครั้งแต่ยังต้องกลับมาแพ้ในภายหลัง"
๛