ทธสุภาษิตนี้มีใจความสำคัญว่า การได้พบพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งที่หาได้ยากอย่างยิ่ง และเมื่อมีโอกาสพบพระธรรมคำสอนแล้ว จึงไม่ควรปล่อยโอกาสนั้นให้ผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์

• พุทธสุภาษิต •

ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส

คำอ่านบาลี: ทุล-ละ-ภัง ทัด-สะ-นัง โห-ติ สัม-พุด-ธา-นัง อะ-ภิน-หะ-โส

แปลว่า:

การเห็นพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนือง ๆ เป็นสิ่งที่หาได้ยาก

หรือแปลโดยสำนวนไทยว่า

ยากที่จะได้เห็นพระพุทธเจ้าเนือง ๆ

แยกศัพท์

ทุลฺลภํ (ทุลละภัง) = หาได้ยาก, พบได้ยาก
ทสฺสนํ (ทัสสะนัง) = การเห็น, การพบเห็น
โหติ (โหติ) = ย่อมมี, ย่อมเป็น
สมฺพุทฺธานํ (สัมพุทธานัง) = ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลาย
อภิณฺหโส (อภิณหะโส) = เนือง ๆ, บ่อย ๆ, เป็นประจำ

ดังนั้นจึงมีความหมายโดยรวมว่า การที่จะได้พบเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่เป็นประจำ เป็นสิ่งที่หาได้ยาก

อธิบายเพิ่มเติม

พระพุทธศาสนาถือว่า การเกิดมาในยุคที่พระพุทธศาสนายังดำรงอยู่ และมีโอกาสได้พบพระธรรมคำสอน เป็นลาภอันประเสริฐและหาได้ยาก เพราะพระพุทธเจ้ามิได้อุบัติขึ้นในโลกอยู่ตลอดเวลา

คำว่า “เห็นพระพุทธเจ้า” ในความหมายที่ลึกซึ้ง จึงไม่ได้หมายถึงเพียงการได้เห็นพระวรกายของพระพุทธเจ้าเท่านั้น แต่ยังหมายถึง การได้พบพระธรรม ได้ฟังคำสอน และนำพระธรรมมาปฏิบัติให้เกิดความเข้าใจในความจริงของชีวิต

แม้ในปัจจุบันเราไม่สามารถพบพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยพระวรกายได้ แต่เรายังสามารถ “เห็นพระพุทธเจ้า” ผ่านพระธรรม ได้ กล่าวคือ เมื่อได้ศึกษาพระธรรม เข้าใจเรื่องความไม่เที่ยง ความทุกข์ ความไม่มีตัวตน และนำมาปฏิบัติในชีวิต จิตใจก็ย่อมเข้าใกล้พระพุทธองค์ทางธรรมมากขึ้น

สุภาษิตนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจว่า เมื่อเราได้เกิดมาในยุคที่ยังมีพระพุทธศาสนา มีพระธรรม มีพระสงฆ์ และมีโอกาสศึกษาและปฏิบัติธรรมแล้ว ไม่ควรประมาท ควรใช้โอกาสอันมีค่านี้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ชีวิต

สรุป

“ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส” สอนให้เห็นคุณค่าของการได้พบพระพุทธศาสนาและพระธรรม เพราะการเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าและโอกาสที่จะได้เข้าถึงพระธรรมเป็นสิ่งที่หาได้ยาก

ข้อคิด:

เมื่อมีโอกาสได้พบพระธรรม อย่าปล่อยให้ผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์ เพราะโอกาสในการได้พบธรรมอันประเสริฐนั้น มิใช่สิ่งที่จะเกิดขึ้นได้ง่าย ๆ ในทุกชีวิต
๛