อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺยํ คิรํ สจฺจูปสญฺหิตํ คนมีจิตไม่ประทุษร้าย พึงกล่าววาจาอันกำกับด้วยสัจจะ

คำอ่านภาษาบาลี
อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺยํ คิรํ สจฺจูปสญฺหิตํ
(อะ-ทุด-ถะ-จิด-โต พา-เสย-ยัง คิ-รัง สัด-จู-ปะ-สัน-หิ-ตัง)

อธิบายเพิ่มเติม
พุทธสุภาษิตบทนี้มุ่งเน้นไปที่ "องค์ประกอบของคำพูดที่ดี" หรือการสื่อสารที่มีคุณภาพตามหลักพระพุทธศาสนา โดยแบ่งออกเป็น 2 ส่วนสำคัญ คือ สภาพจิตใจ และ เนื้อหาของคำพูด ดังนี้

1. สภาพจิตใจ: "อทุฏฺฐจิตฺโต" (จิตไม่ประทุษร้าย)
หมายถึง การพูดที่เริ่มต้นจาก ใจที่บริสุทธิ์ ไม่มีจิตใจมุ่งร้าย ไม่มีความโกรธ แค้นเคือง หรือมีความอิจฉาริษยาแฝงอยู่

ในทางธรรม หากใจเราขุ่นมัว คำพูดที่ออกมามักจะกลายเป็นคำหยาบคาย (ผรุสวาจา) หรือคำส่อเสียด (ปิสุณาวาจา) เพื่อทำลายผู้อื่น ดังนั้น การสำรวจและปรับสภาพจิตใจให้เป็นปกติ เมตตา และปรารถนาดีก่อนจะเอ่ยปาก จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่สุด

2. เนื้อหาของคำพูด: "คิรํ สจฺจูปสญฺหิตํ" (วาจาอันกำกับด้วยสัจจะ)
หมายถึง การพูดแต่ ความจริง ไม่พูดโกหก หลอกลวง หรือแต่งเติมเรื่องราวให้เกินจริง (มุสาวาท)

"สัจจะ" ในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงความจริงที่สักแต่ว่าพูดเพื่อทำลายใคร แต่ต้องเป็นความจริงที่มีประโยชน์ ถูกกาลเทศะ และมุ่งเน้นความจริงใจต่อกัน

ข้อสังเกตเพิ่มเติม: พุทธสุภาษิตนี้สะท้อนหลัก "วาจาสุภาษิต" หรือ "สัมมาวาจา" (การเจรจาชอบ) ในอริยมรรคมีองค์ 8 เพราะคำพูดที่มีพลังและสร้างสรรค์สังคมได้จริง ต้องเกิดจากข้างในที่ดี (ใจไม่คิดร้าย) และแสดงออกข้างนอกที่ถูกต้อง (พูดความจริง)

สรุป
สุภาษิตบทนี้สอนให้เรา "คิดดีก่อนพูด และพูดแต่ความจริง"

การมีชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีความสุขและได้รับความไว้วางใจจากผู้อื่น เริ่มต้นง่ายๆ จากการฝึกฝนตนเองให้เป็นคนพูดจาด้วยความปรารถนาดี (ไม่ประทุษร้าย) และรักษาคำสัตย์ (มีสัจจะ) ซึ่งจะช่วยลดความขัดแย้ง และสร้างความน่าเชื่อถือให้แก่ตัวผู้พูดเอง
๛