คุณธรรมข้ออุเบกขา นอกจากจะทำให้จิตใจของเราสงบระงับแล้ว ยังเป็นเงื่อนไขที่ขาดไม่ได้สำหรับการทำงานของปัญญา ถ้าจิตใจเราไม่เป็นกลาง ยังเข้าข้างตัวเอง ยังอคติ ปัญญาเกิดไม่ได้ ปัญญาจะเกิดขึ้นในจิตใจที่เป็นกลาง ถ้าจิตใจยังไม่เป็นกลาง ปัญญาที่เกิดขึ้นคือความฉลาด แต่เป็นความฉลาดที่ยังรับจ้างตัณหา ไม่เป็นอิสระ เมื่อเรามีอคติเข้าข้างตัวเอง บางครั้งเราก็รู้ตัว แต่บ่อยครั้งเราไม่รู้ตัว เราคิดว่าเราใช้เหตุผล แต่เหตุผลนั้นถูกตัณหาดึงไปรับใช้มัน จึงไม่เกิดประโยชน์เท่าที่ควร

เมื่อเราฝึกจิตใจเราให้เป็นกลางกับสิ่งต่างๆ เราจะเริ่มสังเกตเห็นหลายๆ สิ่ง เช่น ความสงบสามารถเกิดได้โดยไม่จำเป็นที่จะต้องปลีกตัวออกจากสิ่งกระทบทั้งหลาย เราทำตัวเหมือนระฆัง เวลามีสิ่งมากระทบระฆัง มันเป็นปัญหาไหม มันก็ไม่เป็นปัญหา ตรงกันข้าม กลับมีเสียงกังวาน เหง่ง... เหง่ง... ถ้าเราทำตัวให้เป็นระฆัง อะไรมากระทบ มีก็มีแต่ เหง่ง... เหง่ง... มันก็ดีสิ ไม่ได้เป็นปัญหาอะไร แต่ความสงบอย่างนี้เกิดจากการรู้เท่าทัน และต้องฝึกจิตให้เข้มแข็ง ให้ชินกับการวางความยินดีกับสิ่งที่ชวนให้ยินดี วางความยินร้ายกับสิ่งที่ชวนให้ยินร้าย นับเป็นศิลปะอย่างหนึ่ง เป็นความสามารถที่เกิดขึ้นจากความเพียรพยายาม และต้องใช้เวลานาน

พระอาจารย์ชยสาโร