○ พุทธสุภาษิต:

โกธสมฺมทสมฺมตฺโต อายสกฺยํ นิคจฺฉติ

คำแปล: ผู้เมามึนด้วยความโกรธ ย่อมถึงความไร้ยศศักดิ์

พุทธสุภาษิตบทนี้สอนให้เห็นโทษของความโกรธ ซึ่งทำให้คนขาดสติ ขาดความยั้งคิด และอาจแสดงกิริยาหรือวาจาที่ทำลายเกียรติและความน่าเชื่อถือของตนเองได้

1. คำอ่านบาลี

โก-ธะ-สัม-มะ-ทะ-สัม-มัต-โต อา-ยะ-สัก-กะ-ยัง นิ-คัด-ฉะ-ติ

อ่านต่อเนื่องว่า “โกธสัมมทสัมมตฺโต อายสักกยัง นิคัจฉติ”

2. แปลศัพท์

บาลี ความหมาย
โกธ ความโกรธ
สมฺมท ความมัวเมา, ความเมา
สมฺมตฺโต ผู้เมามึน, ผู้ถูกครอบงำ
อายสกฺยํ ความไร้ยศ, ความเสื่อมจากเกียรติศักดิ์
นิคจฺฉติ ย่อมถึง, ย่อมประสบ

แปลโดยใจความ: บุคคลผู้ถูกความโกรธทำให้มัวเมา ย่อมประสบความเสื่อมเสียเกียรติยศและความนับถือ

3. อธิบายเพิ่มเติม

คำว่า “เมามึนด้วยความโกรธ” หมายถึง บุคคลที่ปล่อยให้ความโกรธครอบงำจิตใจ จนขาดสติและความยั้งคิด เปรียบเสมือนคนเมาสุรา ซึ่งไม่สามารถควบคุมตนเองได้ตามปกติ

เมื่อความโกรธเกิดขึ้น บุคคลอาจพูดจารุนแรง ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ดูหมิ่นผู้อื่น หรือแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม ทั้งที่ในเวลาปกติอาจไม่เคยกระทำเช่นนั้น

ความเสียหายที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงความขัดแย้งชั่วขณะ แต่อาจส่งผลต่อชื่อเสียง เกียรติยศ หน้าที่การงาน และความไว้วางใจที่ผู้อื่นมีต่อตน

บางคนใช้เวลาหลายสิบปีสร้างความน่าเชื่อถือและความเคารพจากคนรอบข้าง แต่กลับทำลายสิ่งเหล่านั้นลงได้ด้วยการแสดงความโกรธเพียงครั้งเดียว

พระพุทธศาสนาจึงสอนให้รู้เท่าทันความโกรธ ไม่ปล่อยให้อารมณ์อยู่เหนือเหตุผล เพราะผู้มีสติย่อมสามารถยับยั้งคำพูดและการกระทำที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายได้

4. ข้อคิดที่นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

1. รู้ทันความโกรธ เมื่อเริ่มรู้สึกไม่พอใจ ควรหยุดและตั้งสติก่อนพูดหรือทำสิ่งใด
2. อย่าตัดสินใจขณะมีอารมณ์ เพราะความโกรธอาจทำให้มองข้ามเหตุผลและผลที่จะตามมา
3. รักษาคำพูดและกิริยา แม้ไม่พอใจผู้อื่น ก็ไม่ควรใช้วาจาทำลายศักดิ์ศรีของกันและกัน
4. รักษาความน่าเชื่อถือ เกียรติยศและความไว้วางใจสร้างขึ้นได้ยาก แต่สูญเสียได้ง่าย
5. ฝึกขันติและเมตตา ความอดทนและการให้อภัยช่วยให้จิตใจไม่ตกเป็นทาสของความโกรธ

5. สรุปใจความสำคัญ

พุทธสุภาษิตบทนี้เตือนให้เห็นว่า ความโกรธเป็นอารมณ์ที่ทำให้บุคคลขาดสติและความยั้งคิด เมื่อปล่อยให้ความโกรธครอบงำ ย่อมแสดงออกทางกายและวาจาอย่างไม่เหมาะสม จนทำให้สูญเสียเกียรติยศ ชื่อเสียง และความเคารพนับถือจากผู้อื่น

ผู้ที่ต้องการรักษาเกียรติและศักดิ์ศรีของตน จึงต้องรู้จักควบคุมความโกรธ ไม่ปล่อยให้อารมณ์ชั่วขณะทำลายคุณค่าที่ตนสั่งสมมา

ข้อคิดเตือนใจ: “ความโกรธอาจเกิดขึ้นเพียงชั่วครู่ แต่ความเสียหายที่เกิดจากความโกรธ อาจติดตามเราไปอีกยาวนาน”

6. ที่มาของพุทธสุภาษิต

- พระไตรปิฎก: อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต
- อ้างอิง: องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘
- อยู่ในเนื้อหาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงถึงโทษ ๗ ประการที่ย่อมเกิดแก่ผู้มักโกรธ ซึ่งเป็นสิ่งที่ศัตรูปรารถนาให้เกิดแก่ศัตรู
๛