• พุทธสุภาษิต •

ธมฺมเทสฺสี ปราภโว

คำอ่านบาลี:

ทำ-มะ-เทด-สี ปะ-รา-ภะ-โว

คำแปล:

ผู้เกลียดธรรม เป็นผู้เสื่อม

แยกศัพท์

ธมฺม (ธัมมะ) — ธรรม, ความถูกต้อง, ความดี, หลักความจริง
เทสฺสี (เทสสี) — ผู้เกลียด, ผู้ชัง, ผู้ไม่ชอบ
ธมฺมเทสฺสี — ผู้เกลียดธรรม หรือผู้ไม่ชอบความถูกต้อง
ปราภโว (ปราภะโว) — ความเสื่อม, ความพินาศ, ความตกต่ำ

จึงรวมความได้ว่า

“บุคคลผู้เกลียดชังธรรม ย่อมเป็นผู้ถึงความเสื่อม”

• อธิบายเพิ่มเติม

คำว่า “เกลียดธรรม” มิได้หมายความเพียงว่าไม่ชอบฟังเทศน์หรือไม่ชอบเข้าวัด แต่มีความหมายกว้างกว่านั้น คือ ไม่ชอบความถูกต้อง ไม่ยอมรับความจริง ไม่ยินดีในความดี และไม่ต้องการให้ธรรมเข้ามาขัดเกลาพฤติกรรมของตน

บางคนเมื่อทำผิดแล้ว มีผู้ตักเตือนให้แก้ไข กลับไม่พอใจ เพราะไม่ต้องการยอมรับความจริง หากปล่อยนิสัยเช่นนี้ไว้ ย่อมทำให้ตนเองไม่เรียนรู้จากความผิด และอาจทำความผิดซ้ำ ๆ จนเกิดความเสื่อมทั้งต่อตนเองและผู้อื่น
๛


ในทางธรรม ธรรมเปรียบเสมือนเครื่องนำทางชีวิต เพราะช่วยให้รู้ว่าอะไรควรทำ อะไรไม่ควรทำ และช่วยให้เห็นผลของการกระทำตามเหตุและปัจจัย

ผู้ที่รักธรรมจึงไม่ได้หมายความว่าจะเป็นคนที่ไม่เคยทำผิด แต่เมื่อรู้ว่าตนผิด ก็ ยอมรับ แก้ไข และฝึกฝนตนเอง ส่วนผู้ที่เกลียดธรรม แม้จะได้รับคำเตือนหรือเห็นความจริงแล้ว ก็ยังดื้อดึงทำตามกิเลสและความต้องการของตน ย่อมเป็นเหตุให้ชีวิตเสื่อมลง

ธรรมที่ควรนำมาฝึกตน

ผู้ปรารถนาความเจริญควรหมั่นฝึกตนด้วยธรรม เช่น

ศีล — ควบคุมกายและวาจาไม่ให้เบียดเบียน
สติ — รู้เท่าทันความคิดและอารมณ์ของตน
ขันติ — อดทนต่อสิ่งที่ไม่ถูกใจ
เมตตา — ไม่คิดร้ายและไม่เบียดเบียนผู้อื่น
ปัญญา — รู้จักพิจารณาเหตุและผลของสิ่งต่าง ๆ

เมื่อธรรมเหล่านี้เกิดขึ้นในใจ ก็ช่วยให้เรารู้จัก ละสิ่งที่ควรละ ทำสิ่งที่ควรทำ และแก้ไขตนเองอยู่เสมอ

ข้อคิดสำคัญ

สิ่งที่น่ากลัวไม่ใช่การที่เราทำผิด แต่คือ การทำผิดแล้วไม่ยอมรับว่าผิด

เพราะเมื่อไม่ยอมรับความจริง ก็ไม่เห็นเหตุที่จะต้องแก้ไข และเมื่อไม่แก้ไข ความผิดนั้นก็มีโอกาสสะสมและนำไปสู่ความเสื่อมมากขึ้น

ดังนั้น คนมีปัญญาจึงควร ยินดีรับฟังธรรม แม้ธรรมจะชี้ข้อบกพร่องของตน เพราะคำสอนที่ทำให้เราเห็นความผิดของตัวเอง คือโอกาสที่จะทำให้เราเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น

สรุป

ธมฺมเทสฺสี ปราภโวํ
ผู้เกลียดธรรม เป็นผู้เสื่อม

พุทธสุภาษิตนี้สอนว่า ผู้ที่ไม่ชอบความดี ไม่ยอมรับความจริง และไม่ยอมให้ธรรมขัดเกลาตน ย่อมเป็นเหตุแห่งความเสื่อมของชีวิต ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่เคารพธรรม ยอมรับคำตักเตือน และหมั่นแก้ไขตนเอง ย่อมมีธรรมเป็นเครื่องนำทางไปสู่ความเจริญ

สรุปสั้น ๆ:

“ผู้เกลียดธรรม ย่อมห่างจากความเจริญ ผู้ยอมรับธรรม ย่อมมีธรรมเป็นเครื่องนำชีวิตให้พ้นจากความเสื่อม”