ช่วงสองร้อยปีที่ผ่านมา มีข้อสังเกตว่าจำนวนโจรสลัดทั่วโลกลดลงเรื่อย ๆ ขณะที่อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ หรือว่าเราจะแก้วิกฤตโลกร้อนได้ง่ายดายด้วยการสนับสนุนให้มีโจรสลัดมากขึ้น คงไม่ใช่อย่างนั้นหรอก

อาตมาเองก็เหมือนคนโดยมากที่ไม่ถนัดเรื่องสถิติ แต่กระนั้น ก็ยังจำหลักพื้นฐานของวิชาสถิติได้แม่นว่า ตัวแปรที่สัมพันธ์กัน (correlation) ไม่ใช่เหตุปัจจัยซึ่งกันและกัน (causation) โจรสลัดไม่ได้ทำให้ภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง การรู้จักแยกแยะสิ่งที่สัมพันธ์กันและสิ่งที่เป็นเหตุปัจจัยเป็นหลักสำคัญในการพิจารณาธรรม

บางคราว เราอาจหัวเสียในกรณีหนึ่ง แต่อีกกรณี เรากลับไม่ขุ่นใจเลย สถานการณ์ทั้งสองแตกต่างกันอย่างไร บางเรื่องในชีวิต เราอาจอดทนได้มาก แต่บางเรื่อง เราอาจไม่ค่อยอดทน อะไรคือปัจจัยที่ทำให้แตกต่างกัน เราพึงสังเกต ทบทวนและวิเคราะห์อยู่เสมอ เพื่อให้เกิดประโยชน์ในการปฏิบัติธรรม

ธรรมะคำสอน โดย พระอาจารย์ชยสาโร
แปลถอดความ โดย ศิษย์ทีมสื่อดิจิทัลฯ