กรรมอยู่ที่เจตนา เมื่อใดที่เราคิด พูด หรือกระทำด้วยเจตนา เราก็สร้างกรรมซึ่งจะดีจะชั่วก็แล้วแต่ เมื่อไม่มีเจตนา เราก็ไม่สร้างกรรมใดๆ เช่น หากเราเดินในป่าแล้วเผลอเหยียบมดโดยไม่ได้ตั้งใจ เราย่อมไม่ได้รับผลจากกรรม (แต่ว่าน่าจะถือเป็นบทเรียนให้เราตั้งใจรักษาสติให้มากขึ้นในอนาคต)

อารมณ์ที่เกิดในจิตเป็นเรื่องที่เข้าใจยากกว่า แต่ก็เป็นไปตามหลักเดียวกัน บางครั้งบางคราวเราก็อาจนึกโมโหคนใกล้ชิด หรือบางทีก็โกรธขุ่นเคืองพ่อแม่หรือตายาย อารมณ์อกุศลเหล่านี้อาจเกิดขึ้นด้วยเหตุปัจจัยต่างๆ นานา ถ้าเรารู้ตัวและเห็นโทษของอารมณ์เหล่านี้แล้วรีบวางลงทันที เราก็ยังไม่ทันได้สร้างกรรมขึ้น

กรรมชั่วจะเกิดขึ้นต่อเมื่อเราคล้อยตามอารมณ์อกุศลที่เกิดขึ้น ดื่มด่ำมัวเมาอยู่ในอารมณ์นั้นๆ และคิดปรุงแต่งให้อารมณ์อกุศลนั้นกำเริบยิ่งขึ้น

เราไม่จำเป็นต้องรู้สึกผิด เมื่ออารมณ์อกุศลเกิดขึ้นในใจ ขอให้ใจเย็นๆ ค่อยๆ เป็น ค่อยๆ ไป การชำระจิตให้ผ่องแผ้วนั้นต้องใช้เวลานาน ที่สำคัญคือต้องหมั่นฝึกจิตต่อไปเรื่อยๆ เมื่อเกิดอารมณ์อกุศลอันเป็นผลจากกรรมเก่า พึงระงับใจไว้ไม่ให้สร้างกรรมใหม่เพิ่มขึ้นอีก

ธรรมะคำสอน โดย พระอาจารย์ชยสาโร
แปลถอดความ โดย ปิยสีโลภิกขุ