พระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้า พระไตรปิฎก หัวข้อธรรม การปฏิบัติธรรม ศาสนพิธี วันสำคัญทางศาสนา ทำเนียบวัดไทย พระพุทธศาสนาในประเทศไทย
หน้าแรก บทความธรรมะ
Share |

การฝึกสติ ความหมายของสติ

ความหมายของสติ

ตามพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของมหาวิทยาลัยรามคำแหง ณ อาคารใหม่สวนอัมพร 7 กรกฎาคม 2520 ไว้ตอนหนึ่งว่า

การบังคับตนเองนั้นเกิดขึ้นได้จากความรู้สึกระลึกได้ว่าอะไรเป็นอะไร หรือเรียกสั้นๆว่า สติ

กล่าวคือ ก่อนที่บุคคลจะทำ จะพูด หรือแม้แต่จะคิดเรื่องต่างๆสติ หรือความรู้สึกระลึกได้นั้นจะทำให้หยุดคิดว่า สิ่งที่จะทำนั้นผิดชอบชั่วดีอย่างไร จะมีผลเสียหายหรือจะเป็นประโยชน์อย่างไรต่อไปในระยะยาว เมื่อบุคคลคิดได้ก็จะสามารถตัดสินการกระทำของตนได้ถูกต้อง แล้วก็จะกระทำแต่เฉพาะสิ่งที่สุจริตที่มีประโยชน์อันยั่งยืน ไม่กระทำสิ่งที่จะเป็นความผิดเสียหายทั้งแก่ตนและส่วนรวม ความมีสตินั้นจะช่วยให้สามารถศึกษาทุกสิ่งทุกอย่างได้อย่างละเอียดประณีต คือเมื่อจะศึกษาสิ่งใดก็จะพิจารณากลั่นกรองสิ่งที่มิใช่ความถูกต้องแท้จริงออกเสียก่อนเพื่อให้ได้มาแต่เนื้อแท้ที่ปราศจากโทษ บัณฑิตทั้งปวงผู้หวังความมั่นคงปลอดภัยทั้งของตนของชาติบ้านเมือง เมื่อจะทำการงานใดๆที่สำคัญ ควรอย่างยิ่งที่จะหยุดคิดสักหน่อยก่อนทุกครั้ง แล้วท่านจะไม่ต้องประสบกับความผิดหวังและผิดพลาดในชีวิต

สติ ตามความหมายในพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์(2527) หมายถึง ความระลึกได้, นึกได้,ความไม่เผลอ,การคุมใจไว้กับกิจหรือกุมจิตไว้กับสิ่งที่เกี่ยวข้อง,จำการที่ทำและคำที่พูดแล้วแม้นานได้

ชวยง พิกุลสวัสดิ์ (2544) ได้กล่าวถึงความหมายของสติว่าหมายถึง การระลึกได้ คือระลึกได้ในเวทนาต่างๆอันได้แก่ การเห็น การได้ยิน การได้กลิ่น การรู้รส การสัมผัส การนึกคิด ขณะที่เรามองเห็นภาพก็เพราะขณะนั้นเรามีสติอยู่กับการเห็น ขณะที่เราได้ยินเสียงก็เพราะขณะนั้นเรามีสติอยู่กับเสียง ขณะที่เราได้กลิ่นก็เพราะขณะนั้นเรามีสติอยู่กับกลิ่น ขณะที่เรารู้รสอาหารก็เพราะขณะนั้นเรามีสติอยู่กับรส ขณะที่เรารู้สึกหนาวก็เพราะขณะนั้นเรามีสติอยู่กับการสัมผัสทางกาย ขณะที่เราคิดเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้ก็เพราะ ขณะนั้นเรามีสติอยู่กับการนึกคิด จะเห็นว่าสติทำงานอยู่กับทวารทั้งหก คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ตลอดเวลา บางครั้งสติก็ทำงานอยู่กับทวารนี้บางทีสติก็ทำงานอยู่กับทวารโน้น แล้วแต่ความตั้งใจ เช่น ถ้าเราตั้งใจดูรายการโทรทัศน์สติก็จะอยู่กับเวทนาคือการเห็นและการได้ยินสลับผลัดเปลี่ยนกันไปด้วยความเคยชิน ทำให้เรารู้สึกว่าเห็นภาพด้วยได้ยินเสียงด้วย แต่ในขณะที่เราตั้งใจดูโทรทัศน์อยู่นั้นแม้อากาศจะร้อนเราก็ไม่รู้สึก เพราะไม่ได้เอาสติไปอยู่กับการสัมผัสทางกายและถ้าเราลองตั้งใจดูเฉพาะภาพของโทรทัศน์อย่างเดียวไม่สนใจในเสียงเลย เราก็จะรู้สึกว่าเห็นแต่ภาพไม่รู้สึกว่าได้ยินเสียง จะเห็นว่าตลอดชีวิตของคนเรานั้นสติทำงานตลอดทั้งวัน ตั้งแต่ตื่นขึ้นมาในตอนเช้าจนกระทั้งเข้านอนในตอนกลางคืนเลยทีเดียว สติจะไม่ทำงานก็เฉพาะตอนที่เราสลบ ซึ่งบางทีเรียกว่าหมดสติ กับตอนที่เรานอนหลับสนิทเท่านั้น แม้ขณะฝันสติก็ยังทำงานอยู่ คือ อยู่กับการนึกคิด สติมีประโยชน์มากในการปฏิบัติธรรม เราจึงควรทำความรู้จักกับสติให้ดี ควรฝึกให้มีกำลังมากๆ สติจะมีกำลังมากเมื่อมีความตั้งใจมาก เช่น ตั้งใจจะมองจะมีสติในการเห็นมากกว่าที่ไม่ตั้งใจมอง ขณะใดที่เรารู้สึกชัด เช่น เห็นภาพชัด ได้ยินเสียงชัด แสดงว่าขณะนั้นเรามีสติมาก หรือเรียกว่าสติมีกำลัง ถ้าสติมีกำลังเราจะรู้สึกตื่นตัว จิตใจจะกระปรี้กระเปร่า ขณะใดที่เรารู้สึกไม่ชัด ก็แสดงว่าเรานั่งเหม่อ ใจลอยหรือง่วงนอน ขณะนั้นสติจะอ่อนกำลัง เราไม่ค่อยรู้สึกตัว

หนังสือเรียนวิชาสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมและหนังสือเรียนวิชาพระพุทธศาสนารวมถึงหนังสือประกอบการเรียนการสอนในระดับชั้นประถมศึกษา ช่วงชั้นที่ 2 มีผู้ให้คำนิยามของสติ ไว้ดังนี้

สติ ตามความหมายขอฉัฐภูมิ หลอมประโคน (2544) หมายถึงความระลึกได้ คิดได้ ในสิ่งที่ตนทำและพูด

สติ ตามที่เอกชัย จุละจาริตต์ (2546) กล่าวคือ การมีความตั้งใจหรือมีจิตใจจดจ่ออยู่กับกิจที่เจตนาอยู่โดยไม่เผลอไปคิดฟุ้งซ่าน

สุวิน ทองปั้น และคณะ(2546) กล่าวว่า สติ หมายถึง ระลึกได้โดยระลึกได้ว่าขณะนั้นตนกำลังพูด กำลังทำอะไร นึกได้ก่อนที่จะทำ จะพูดอะไร สติทำหน้าที่ตรวจสอบผลที่จะเกิดขึ้นจากการกระทำ การพูด เมื่อเรามีสติ ย่อมป้องกันความผิดพลาด ความเสียหายที่จะเกิดจากการกระทำ การพูด การคิด ส่วนสัมปชัญญะ หมายถึง ความรู้ตัว รู้สึกตัว ได้ขณะกำลังทำ กำลังพูด กำลังคิดอะไรกับใคร เรื่องอะไร เวลาใด สมควรไม่สมควร ความรู้สึกตัว ช่วยกระตุ้นเตือนไม่ให้เราทำ พูด ในสิ่งที่จะก่อให้เกิดความผิดพลาดเสียหาย

สติ ตามความหมายที่พระมหาสมชาย ฐานวุฑ.โฒ (2545) ให้ไว้ คือ ความระลึกนึกได้ถึงความผิด-ชอบ-ชั่ว-ดี เป็นสิ่งกระตุ้นเตือนให้คิด พูด ทำ ในสิ่งที่ถูกต้อง ทำให้ไม่ลืมตัว ไม่เผลอตัว ใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญสิ่งต่างๆได้

ธรรมชาติของจิตมีการนึกคิดตลอดเวลา การนึกคิดนี้ ถ้าไม่มีสติกำกับก็จะกลับกลายเป็นความคิดฟุ้งซ่านต่างๆ ใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้ แต่ถ้ามีสติแล้ว จะทำให้ไม่เผลอ ควบคุมความนึกคิดได้ ไม่ปล่อยใจให้เลื่อนลอยไป ไม่ปล่อยอารมณ์ให้เป็นไปตามสิ่งที่มากระทบ
ที่มา : http://www.thaigoodview.com/library/studentshow/st2545/5-5/no27-1/sec02p02.html

DT012523
wincha

13 มี.ค. 2555 เวลา 20:11 น.

โพสต์: 4
อนุโมทนา: 0
ได้รับอนุโมทนา: 5




ท่านสมาชิกฯ ยังไม่ได้ Login ครับ !  คลิกที่นี่ ล็อกอิน ก่อนโพสต์ครับ 

หน้าหลัก จำนวนคนอ่าน 1171 คน  ปิดหน้านี้





ข่าวในแวดวงศาสนา . . .
เพิ่มเติม
หน้าแรก
ทีมงานธรรมะไทย
แผนผังเว็บไซต์
ค้นหาข้อมูล
ติดต่อธรรมะไทย
สมุดเยี่ยม
ธรรมะในสวน
เครือข่ายธรรมะ
ศูนย์รวมภาพ
สัญลักษณ์ไทย
สมาชิกธรรมะไทย
กวีธรรมะ
บอร์ดบอกบุญ
สถานปฏิบัติธรรม
สนทนาธรรม
ข่าวธรรมะ
ธรรมะกับเยาวชน
ธรรมะจากหลวงพ่อ
บทความธรรมะ
กรรม
 ทาน
พระไตรปิฏก
เสียงธรรม
วีดีโอธรรมะ
เพลงธรรมะ
ธรรมปฏิบัติ
 คลังแสงแห่งธรรม
 คลังหนังสือธรรมะ
 หลักธรรมนำสุขในยุค๒๐๐๐
 กรรมฐานประจำวันเกิด
 ศีล
 สมาธิ
 วิปัสสนา
พระพุทธศาสนา
พจนานุกรมพุทธศาสน์
หัวข้อธรรม
บทสวดมนต์
มิลินทปัญหา
พระพุทธศาสนาในไทย
ทำเนียบวัดไทย
ศาสนพิธี
อุปสมบทพิธี
วันสำคัญทางศาสนา
การเผยแผ่ศาสนา
 งานปริวาสกรรมทั่วประเทศ
พระพุทธเจ้า
พระพุทธประวัติ
ประวัติพระพุทธสาวก
ทศชาติชาดก
นิทานชาดก
 พุทธวจนในธรรมบท
มงคล ๓๘ ประการ
พุทธศาสนสุภาษิต
นิทานธรรมะบันเทิง
สังเวชนียสถาน ๔ ตำบล
พระพุทธรูปปางต่างๆ
พระพุทธรูปสำคัญ
จีรัง กรุ๊ป
เพจธรรมะไทย
© ธรรมะไทย